2 Haziran 2015 Salı




DİYARBAKIR NE UMUYOR?: “BARAJ AŞILSIN, ÇÖZÜM DEVAM ETSİN.”

2.6.2015


Diyarbakır’da bir saatçi dükkânında ‘1990’larında başında Japon pazarında görüşmüştük sizinle’ deyince şöyle geriye dönüp baktım. Neredeyse 25 yıl olmuş, birçok seçimi geride bırakmıştık; en gergin ve kanlı dönemden bugünlere diye düşündüm.

Bugün Diyarbakır’da seçim havası geçmiş yıllara oranla bayağı sakin, kentte seçim havası yok değil ama sanki bir kabullenmişlik, sanki sonucu şimdiden belli bir seçim var gibi. Eski dönemlerin sürekli dolaşan seçim araçlar, her yerin bayraklandığı günlerde geride kalmış. Seçim bürolarının önünde biraz hareketlilik var; sıcak havadan dolayı akşam üstelerine doğru sohbet edip çay içmeye gelenler vb. Sanki “sonuç belli herkes Türkiye geneline bakıyor” havası hâkim kentte.

1990’lı yıllardan bugüne. Kürt Siyasal hareketi 2002’ye kadar SHP dönemi dışında parti olarak seçimlere girdi, her seferinde barajı aşma umuduyla. Ama 12 Eylül cunta anayasasını yapanların koalisyonları ama asıl Kürtlerin meclise girmesini engellemek için koyduğu baraj o kadar yüksek ki, değil aşmak yanına bile yanaşılmamıştı. 

2002’den sonra bağımsız olarak seçimlere girilmeye karar verildi bu yıla kadar öyle devam etti. 20-35 arasında milletvekili çıkarılabildi. Diğer cephede ise milli görüş kökenli partiler yer aldı. Bölgede her daim belli oranda oyları oldu.


"ÇÖZÜM PARTİSİ"

Kentte seçim havası yok gibi ama heyecan var. Heyecan sohbetlere yansıyor. Herkesin gözü 7 Haziran akşamında. Sohbetlerin baş konusu baraj meselesi; aşılıp aşılamayacağı, aşılamaz ise ne olacağı. İkinci konu çözüm süreci. Bütün Türkiye’de konuşulan iş aş ekmek işsizlik gibi konular Diyarbakır’ın da can alıcı konularından ancak baraj ve çözüm sürecinin arkasından geliyorlar. “Çözüm olmaz, barış olmaz ise iş, aş zaten gelmez, barış olmadan işin aşın anlamı yok” deniyor. Bu mevzu yani çözüm konusu kim olursa olsun herkesin üzerinde hemfikir olduğu bir mesele. Yani herkes “Çözüm Partisinin” arkasında. Kimse bulunan noktadan geri dönmek istemiyor. Bölgede çalışma yapan bütün siyasiler de bunu biliyorlar. Zaten alandaki, köylerdeki söylem, kürsüde liderlerin söylemlerinden farklı. Yani, “Kürt meselesi yoktur, Kürt yoktur, masa yoktur vb” gibi konular kürsülerde başka sokakta, seçim ofisinde başka dillendiriliyor. 

HDP’nin barajın aşıldığını savunanlar çoğunlukta ama yine herkes temkinli. Sandık sonuçları ile oynanacağını iddia edenler var. Yani bir güvensizlik söz konusu.  Peki, baraj aşılmaz ise HDP meclis dışında kalırsa çözüm süreci ne olur, sokaklar karışır mı?

Bu soruların yanıtları şimdilik belli değil. Ama kahir ekseriyet barajın aşılamaması durumunda şiddete geri dönüleceği kanısında değil. Tabii ki işin aması var. Böyle bir durumda bir kırgınlık olacaktır deniyor. Yani bu kadar uğraştık, Türkiye partisi olduk ama Türkiye bizi kabul etmedi diye düşünenler olacaktır diyenler var. Hele baraj kıl payı bir oyla kaçırılırsa.

KOBANE/IŞİD ETKİSİ

Seçim havasının sokaklara coşkulu biçimde yansımamasının en önemli nedenlerinden biri de batıda pek farkında olunmayan cenazeler. Cenazeler Türkiye topraklarından gelmiyor. Rojava’dan yani Suriye’nin kuzeyindeki Kürt bölgesinden geliyor. Çünkü IŞİD’e karşı hala kıyasıya bir savaş veriliyor. İş Kobane ile bitmiş değil. Neredeyse gün aşırı bir cenaze bölgeye, Diyarbakır’a geliyor. Kalabalıklar uğurluyor cenazeleri. Yani IŞİD’e karşı savaşmak için Kobane, Rojava’ya giden çok sayıda Türkiyeli var ve bir kısmı hayatını kaybediyor. 

İşte bölgedeki insanlar IŞİD meselesine karşı tepkili. Kobane meselesi hala bölgede sıcak ve bu nedenle geçen yıl Kobane ile ilgili söylenenler unutulmuş değil. Bu seçimde de etkisini gösterecek. Kürt kimliği, Kürt sorunu olup olmadığı hatta Kürtlerin olup olmadığı tartışmaları da bölgede sandıkta etkili olacak gibi duruyor.  

HDP’ye bakalım: İl merkezi sakin hatta sakinden öte boş bile denilebilir. Adaylar köylerde ilçelerde. Kendilerinden eminler ama işi de şansa bırakmak istemiyorlar. Baraj aşılırsa 7 ya da 8 milletvekilini alırlar. İmralı heyetinde bulunan İdris Balüken birinci sırada, emekli müftü Nimetullah Erdoğmuş, Kemal Pir’in yeğeni Ziya Pir, Altan Tan, Ezidi Feleknaz Uca ile renkli ve HDP’nin Türkiye iddiasına uygun bir liste

Ak Parti’ye gelince: Ağır toplar Diyarbakır’da. Bakan Cevdet Yılmaz, eski bakan ve kıdemli politikacı Salim Ensarioğlu, bölgenin yine bilinen isimlerinden Cizre kökenli Haşim Haşim’i. AK Parti kentin her daim güçlü partilerinden. Çünkü başka partiler olsa bile sonuca etki edemiyorlar.
HDP baraj altı kalırsa 11 milletvekilinin hepsi AK Parti’ye gidiyor. Bir ihtimal 1 sandalye bağımsız olarak seçime giren Hüda Par adayı Zekeriya Yapıcıoğlu

Şehirde farklı çevrelerden akil insanlar ne diyor: Türkiye’nin geleceği, bölgedeki sükûnet ve çözüm sürecinin devamı açısından HDP’nin mecliste olması gerekiyor. Bu AK Parti için de büyük avantaj olacaktır. Bunu söyleyenler arasında AK Partililer de var.

İş dünyası ne bekliyor?: Sermaye ve ticaret erbabı barajın aşılmasından yana. Sermaye istikrar ve güven ister. Bu da barajın aşılmasıyla sağlanır. Baraj geçilmezse dünyanın sonu olmaz tabii ki. Ama meclise olan bir HDP ile olmayan HDP’nın etkisi farklı olacaktır. 

Özetle HDP-AK Parti dinamiği bölgede Batı’ya göre daha farklı işliyor.
Diyarbakır son dönemin en sessiz ama en heyecanlı seçimine hazır. Gözlerse Türkiye’nin bütününden gelecek sonuçlarda.



18 Mayıs 2015 Pazartesi



1 trilyon dolar harcandı, NATO gitti, Taliban duruyor !



2001 yılının Ekim ayı. Kabil henüz Taliban’nın elinde. Başkent Kabil yakınlarındaki Bagram Havaalanı’nda ABD’nin Taliban mevzilerini havadan vurmasını izliyoruz.
Havaalanı Kuzey İttifakı olarak bilinen Şah Mesut’a bağlı Tacik güçlerinin elinde. Şah Mesut El Kaide tarafından öldürülmüş. O vakit El Kaide henüz bilinmiyor tabii ki. Bagram’ın bir süre sonra‘terörle mücadele’ adı altında olmadık işkencelere ev sahipliği yapacağından habersiziz.
Bu kez Mezar-ı Şerif’e gitmek üzere uçağa binmek için çok kısa süre uğradığımız Bagram tarihe kara bir sayfa olarak geçecek mekanlardan biri. Tıpkı, Guantanamo, Ebu Gureyb gibi, Bagram da yıllar içinde El Kaide, IŞİD gibi örgütlere asker alma bürosu gibi çalışacak…
Uçağımız Bagram Hava Üssü’nden Mezar-ı Şerif’e doğru havalanırken yıllar öncesini düşündüm. Nato 2014 sonu itibariyle Afganistan’dan çekilmiş. Büyük çoğunluğu ABD askeri olmak üzere Afganistan’daki asker sayısı 140 binden 14 bine inmiş. ABD teröre karşı savaş konumundan Afganistan’a destek ve danışma misyonuna geçmiş. 13 yılda ne çok şey olmuştu. Birçoğunu unutmuştuk bile.
2001’de Afganistan’ı işgal direktifini veren George Bush ve neo-conlar yönetimden ayrılalı çok oldu. Geride kalan 14 yıl boyunca hedefe varıldı mı tartışılır ama bu süre içinde El Kaide lideri Osama bir Ladin öldürüldü, El Kaide Afganistan’da ciddi güç kaybetti. Taliban hala varlığını sürdürse bile eski gücünü koruyamamış gibi.
Irak, Suriye, Yemen, Kuzey Afrika gibi bölgeler artık bu tür örgütler için daha cazip; özellikle bunların toplamından ortaya çıkan IŞID ya da DAİŞ için. Ama tohumlar hep Afgan coğrafyasında atıldı.

Kim alınırsa

Bugün Suriye’de devam eden iç savaş, Irak’ın işgalinin yolu o zamanlar açıldı. IŞID dolaylı da olsa da Sovyetler’e karşı o dönem Afganistan’daki Taliban vb. grupları destekleyen, dünyanın dört bir yanından mücahit taşıyan ülkelerin eseri.  Ve o yıllardaki savaşta ABD ile iş tutan Müslüman grupların, hareketlerin, özeleştiri vermeden ABD-Batı karşıtı havalarda olması da inandırıcı değil. Artık kim alınırsa.
ABD 2001’de Huntington’ın ‘Medeniyetler Çatışması’ safsatasına Afgan operasyonuyla hayat verirken herkesi de bu tuzağa düşürdü. Doğu-Batı karşıtlığı vs. derken neo-liberalizm hayat buldu, savaş sanayi canlandı. Herkes de ‘Medeniyet Çatışması’ tezine balıklama atladı. Kapitalist sistem o dönemki restorasyonunu tamamladı. Ortadoğu’da ise bu restorasyon için önü açılanlar, işi abartıp güçünü yanlış hesaplayınca bölgede işler eski halinden beter oldu.
Afgan’a dönersek; ABD toplamda 13 yıl boyunca sadece kendisi 1 trilyon dolar harcadı. Evet, yanlış okumadınız sadece ABD Afganistan işgali/operasyonu için kendi bütçesinden 1 trilyon dolar harcamıştı. Karşılığını aldı mı? Hem evet hem hayır. Dünya bir savaş alanına döndü. Bir süre sonra Irak işgal edildi, Suriye iç savaşına giden yol açıldı. Hesapta olmayan bir Arap ayaklanmasına uyum sağlanmaya çalışıldı ama olmadı. ABD Afgan savaşında Orta Asya yolunu şimdilik temizledi.
Şimdi NATO güçleri Afgan güvenlik güçlerini yeniden yapılandırmaya, danışmanlık yapmaya çalışıyor. Afganistan ordusu sıfırdan kuruluyor. Polis bir nebze daha ileride. Ama işleri hiç kolay değil. Çünkü ordusu olmayan bir ülkede ordu kurmak, üstelik Taliban gibi örgütlerle sürekli savaşılan, her türlü suç örgütünün yer bulabileceği, uyuşturucunun hala en önemli ticaret olduğu bir coğrafyada hiç de kolay değil.
ABD çekilirken kafi miktarda askeri üs, malzeme ve silahı Afgan ordusu için bırakmış durumda. Ama kaderin cilvesi kurulmaya çalışılan ordunun başında Sovyetler Birliği tarafından eğitilen ‘yaşlı’ kuşak var. Hatta bazı alanlarda hala Sovyet/Rus silahları kullanılıyor, subaylar Rusça konuşuyor. Yeni kuşak subaylarsa başka ülkelerde yetişiyor, İngilizce konuşacaklar.
NATO’nun çekilmesinden sonraki ilk‘çatışma sezonu’nda askerler kayıp vermiş. Bu kayıp geçen yılın aynı vaktine göre yüzde 70 daha fazla. Üst düzey subaylar bunu normal karşılıyor. Ve ayaklanma ya da terör sona ermese bile azaltılması için önümüzdeki dönemde karşı tarafa ciddi darbe vurulacağını söylüyorlar.
Bu ilk yıl ve gelecek yıllarda Afgan ordusu ve polisi kendi ayakları üzerinde durmak zorunda. ABD ya da NATO eğitim verip önümüzdeki yıllarda ülkeden ayrılacak.

Taliban hala ayakta

2001’deki Amerikan işgalinin gerekçesini oluşturan El Kaide artık ülkede giderek gücünü kaybediyor. Zaman zaman şok saldırılar yapsa da eski etkisi yok. Ama Taliban hala ayakta. Ayakta ama eski gücünde olup olmadığı yakında belli olacak. Farklı aşiretler gerektiği zaman Taliban olabiliyor, sınırlardaki suç şebekeleri Taliban gibi davranabiliyor.
Ancak Taliban ülkede hala mevcut ve güvenlik güçlerine en fazla zarar veren hareket de onlar. Ancak, cazibesini yitirme riskiyle karşı karşıyalar. Peki IŞİD?
Afganistan’da IŞİD henüz yok. Taliban korku yaymak ve etkisini artırmak için IŞİD bayrağı kullanıyor, hatta birtakım suç şebekeleri  de aynı yöntemi deniyor.  Henüz Afgan’dan IŞİD’e biat yönünde bir mesaj da mevcut değil.
Son Afgan turumuz 2002’deydi. Kabil’de rahat rahat dolaşarak haber yapmıştık. 13 yıllık ‘terörle mücadele’ sonunda bugün ise ‘yabancı olarak’ dışarıda dolaşmamız pek mümkün değil. Yani 13 yıl sonra durum hala parlak değil. Başkent Kabil’de intihar saldırısı riskine karşı hala trafik sıkışıklığından kaçılıyor. Sokaklarda 10-15 dakika kalmanız kaçırılmanızla sonuçlanabiliyor.

Üç kuşak boyu savaş

Afganistan son 45 yılda işgal, savaş, iç savaş, işgal, yine savaş görmüş bir ülke. Üç kuşak savaştan başka bir şey görmemiş. Önce Sovyetler, sonra, ABD-Suudi-Pakistan destekli mücahit akını ve Taliban, El Kaide, Amerika, NATO ve şimdi kendi başına artık.
35 yıllık Afgan macerası ve hesapsızlığı bugün yanı başımızda Suriye’de, Irak’ta devam ediyor, Libya’da sürüyor. Ve daha da sürecek gibi görünüyor.
Peki Afgan halkı geleceği kurmayı başarabilecek mi? Umalım ama bu hiç de kolay değil.

22 Nisan 2015 Çarşamba


HDP Türkiye’ye yöneldi.


22/04/2015 
diken.com.tr

HDP’nin 12 maddelik seçim bildirgesinin üç özelliği var.
12 maddeye bakıp daha öncekilerle karıştırdığımızda farklı noktalar söz konusu. Birçok komisyon kurulmuş, o alanın uzmanları, akademisyenler farklı çalışma grupları oluşturup 12 maddeyi belirlemiş. 
Birincisi belli bir bölge ve sorunu ele almayan Türkiye’ye seslenen kapsayıcı bir beyanname.
İkincisi, Kürt siyasi hareketi çizgisinin aksine somut ve işlevsel maddeler söz konusu.
Yani Türkiye partisi olma iddiasını beyannameye yansıtmış.
Üçüncüsü beyannamede çözüm süreci kısa bir paragrafta geçiyor. Türkiye’ye yönelik konular öne çıkmış. Belli noktalara takılıp kalınmamış. Çözüm süreci öne çıkarılmamış ama kararlılık vurgulanmış. Silahsız çözüm öne çıkmış. Ortak vatan vurgusunun da altını çizmek gerekiyor. Önemli çünkü.
Başkanlık: Anayasal sistemde başkanlığa geçit yok deniyor. En büyük kozlarından biri bu gibi ama abartılmamış. Olmayacak diyorlar.
Çözüm süreci: Kırmızı çizgi Dolmabahçe mutabakatı. Dolmabahçe’deki 10 madde çözümün ilkesel çerçevesi olarak kabul ediliyor.
Ekonomik vaatler: Belli orana kadar su ve elektrik bedava. Emekliye en az 1800 TL. Asgari ücret 1800 TL. Okullara bedava süt, her mahalleye kreş, 15-25 yaş arasına 200 TL ulaşım-iletişim desteği, kredi kartı borçunu yapılandırma vb.
Bunların bir kısmı Ayağı yere basan vaatler. Moda soru: Kaynak nerede. Yanıtları şu: Bu tercih ve öncelik meselesi.
Ekonomide öncelikler değişirse kaynak sorun olmaz. Üstelik Türkiye’nin kaynağı bol ve savunma harcamalarından kısıntı yapılabilir. 
Eş başbakanlık: Ve ilk kez eş başbakanlık telaffuz edildi. Eş başkanlık özgün bir konu. HDP çizgisinde kadınların öne çıkması diğer partilerde olumlu etki yarattı. Eş başbakanlık da olur mu? Olur.
Kadınlar: Kadın bakanlığı kurulacak, 8 Mart’ta kadınlara tatil verilecek, ev içi emeği değerlendirilecek, kadına yönelik şiddet en sert biçimde cezalandırılacak.

Demirtaş: Moral barajı aştık

Birçok madde daha var ama HDP belli ki Türkiye’ye yönelmiş.
Barajı aşarlar mı? Selahattin Demirtaş’ın yanıtı: “Psikolojik barajı, moral barajı aştık. Oy barajını da sandıkta aşacağız.”
Beyannameler sandıkta ne kadar etkili tartışılır. Partilerin bunları anlatmaları ve seçmeni ikna etmeleri gerekir.

Sakin ama lafını sakınmadan

Ama görünen ve söylenen o ki HDP umut vaat ederken daha sakin bir tonda ama lafını sakınmadan yol alacak, provokasyona gelmemeye çalışacak. 
İşleri kolay mı? Değil. 
Ama barajı aşması halinde Türkiye’de siyaset yeniden düzenlenecek.

9 Nisan 2015 Perşembe



Yeni Ortadoğu (3) – İran: Hem eskiyi hem yeniyi biliyor

Yeni bir Ortadoğu’dan söz ediyorsak, ‘yeni‘ tanımlamasına en kolay uyum sağlayabilecek ülke İran olabilir. Hem de kendine özgü politikasını değiştirmeden.
İran bugün, geçmişten gelen tecrübesi sayesinde yaptığı manevralarla, farklı yer ve zamanda farklı tavırlar alıp ilerliyor. Bu manevra kabiliyeti uzun yıllardır bölgeyi iyi takip etmek ve bölge dengelerini iyi bilmekten kaynaklanıyor.

Her ülkeye göre politika

İran devriminin ihraç edilmesi politikası artık gerilerde kaldı. İran artık bölgede tek tek ülkelerde, o ülkelerin yapısına göre siyaset uyguluyor, ama anlık değişimlere göre de pozisyon alabiliyor.
Örnek mi? ABD ile nükleer pazarlık yaparken, Irak Şam İslam Devleti IŞİD ya da DAİŞ’e karşı Irak’ta askeri olarak varlık gösteriyor; bu bağlamda Washington’la IŞID karşıtlığı temelinde askeri, taktik işbirliği yürütüyor. Bu resmi bir işbirliği olmamasına rağmen iki taraf da sadece bu zemin üzerinde yol almaktan şikâyetçi değil. Dahası İran buradan devşirdiği meşruiyeti Suriye’de kullanıyor, orada da elini güçlendiriyor.
Nükleer pazarlık zaten başlı başına değerlendirilmesi gereken bir İran politikası: ‘Yaparsak biz tek başımıza bu anlaşmayı yaparız’ demeye getiriyorlar ki bu bir başarı. Kimse dönüp üç beş sene önceki denkleme ve çabalara vs. bakmıyor.

Acem oyunu-Bizans oyunu

İran bölgede ‘eskinin yenisi’ düzene ayak uydurmuş ve belirleyici olmuş durumda. Yeni düzen henüz kurulmamış olsa da Tahran en azından belli yerlerde ipleri elinde tutuyor.
İran, Türkiye ile birlikte bölgenin en önemli ülkelerinden. Söylemek lazım: Devlet geleneği olan ve her şeye rağmen bu tecrübeyi devam ettiren iki ülkeden birisi.
Buna bazıları amiyane tabirle ‘Acem oyunu’ da diyebilir ama buralarda da ‘Bizans oyunu’dur onun karşılığı. Gerçi bizdeki Bizans oyunu genelde içerideki siyaseti tanımlamak için kullanılır.

Mezhep kartı

İran yeni Ortadoğu şekillenmesinde mezhep kartını elinde  tutan ülkelerden; Ortadoğu’daki Şiilerle dirsek temasını kaybetmemeye çalışıyor. Bu açıdan yeni Ortadoğu’nun mezhep üzerinden şekillenme realitesinin bir yanında İran yer alıyor. Mezhebi zeminde bölünme yeni bir durum olmamakla birlikte yeni dönemde zaman zaman körüklenecek, tehlikeli yaklaşımlardan biri.
Bölgedeki liderlik mücadelesinin mezhep üzerinden kurulmaya çalışılması ihtimali yüksek ve çok tehlikeli.
İran’ın en büyük avantaj ve dezavantajı da bu. Ama İran’ı öne çıkaran sadece mezhep kartı değil tabii ki.

Türkiye parantezi

Bir parantez açalım: Türkiye’nin Arap ayaklanmalarında bir esin kaynağı olmasının altında yatan en önemli neden sadece Müslüman ülke olması değildi, Sünni olması hiç değildi. Türkiye’nin en büyük özgünlüğü bir ayağını Avrupa diğerini Ortadoğu’ya basan seküler, birçok eksiği olsa da demokratik, sosyal bir devlet, bir yüzü AB diğer yüzü Ortadoğu’ya bakan çoğunluğu Müslüman bir ülke olmasıydı. Tüm bunlar Türkiye’nin bir denge unsuru olması ve denge politikası gütmesinin gerekçeleri. Parantezi kapatalım.

Hareket kabiliyeti

İran’a dönersek, köklü bir tarihe, devlet geleneğine ve çok katmanlı diplomasi kültürüne sahip bir ülke. Savaşlar ve ambargolarla ciddi problemler yaşayan zengin petrol ülkesi. Şii mezhebi üzerinden Ortadoğu’nun birçok bölgesinde devlet dışı aktörlerle dirsek teması var.
Bu özellik, İran’a hareket kabiliyeti sağlıyor; hem sorun yaratıyor hem de sorun çözebiliyor. Bir yanında Hizbullah ve Hamas ilişkileri, diğer yanında Irak’ta alanda, öte yanında ABD’yle masada müzakerede.
Nükleer müzakereler sonrası İran’ın izolasyonu sona erip dünyayla entegre olabilir. Yatırımlar, petrol satışları, yeni anlaşmalarla ekonomik olarak bir çekim merkezine dönüşebilir.

Doğru konjonktür

İran yıllardır devam eden nükleer enerji tartışmalarına hem içeride hem de dışarıda doğru bir konjonktür yakalayarak çözüm aşamasına gelmeyi başardı. ABD yönetiminin de iki dönem boyunca gerçekleştirdiği en somut ilerleme ve başarı bu oldu. İran’da Ruhani içeride gerekli dengeleri kurarak, halkı arkasına alarak, dışarıda da ABD ve diğerleriyle masaya oturarak bu işi kendi halletti. Üstelik tek başına ve masanın diğer ucuna beş artı bir büyük gücü oturtarak.
Ayrıca, Suudi Arabistan ve İsrail’e karşı elini güçlendirdi. Suudi Arabistan ve İsrail her ne hikmetse İran karşıtlığı  konusunda zımni bir işbirliği içinde.

‘Yeni’ deyip ‘içini boşaltarak’ değil

Tüm bu hamleler bölgenin yeniden yapılanmasında ipuçları veriyor.
Sonuç itibariyle belli yerlerde çok tehlikeli olan mezhep kartını kullanan İran’ın manevra kabiliyeti sadece mezheple açıklanamaz.
Yani beğenelim beğenmeyelim, İran, kendi politikasından vazgeçmeden, yeni durumlara karşı pozisyon geliştirebiliyor, esnek politika güdebiliyor, yüzyıllık tecrübesini kullanarak ayakta kalıyor.
‘Yeni’ deyip ‘içini boşaltarak’ değil.

24 Mart 2015 Salı

Yeni Ortadoğu (2) – Eşme ve Erbil hattı: Kürtleri bölen ‘düzenleme’nin sonuna gelindi



21’inci yüzyıl Ortadoğu için bir değişim çağı. Sykes-Picot’nun sonu olur mu bilemeyiz. Ama şunu biliyoruz: 20’nci yüzyıl başındaki paylaşım savaşının ortaya çıkardığı yapıların var olan şekliyle yürümesi zor.

Bir yüzyıl önce sınırlar çizilirken hesaba katılmayan, hiçbir denklemde yer yerilmeyen ve bu paylaşım savaşının ‘en ötekileri’ olarak dört ayrı coğrafya bölünen Kürtler, 21’inci yüzyılda gecikmiş de olsa sahnedeki yerini yeniden almaya başladı.

İç ve dış dinamikler birbirini tetikliyor

Irak ve Suriye’deki gelişmelere bakarsak bölgedeki ülkeler ya da bölgede siyaset yapmak isteyenlerin Kürtleri de hesaba katması gerekiyor.
Türkiye, Suriye, Irak ve İran’daki Kürtlerin tek tek bulundukları ülkelerde ve bölgenin genelinde gelişmelerde belirleyici olabilme kapasitesi giderek artıyor; iç ve dış dinamikler birbirini tetikliyor.
Tarihin belli dönemlerini hızlandırılmış gibi yaşarız. Beklenmedik gelişmeler sonuca giden yolu kısaltır; moda tabiriyle, beklenmedik gelişmeler ‘aktörler’i yeniden ortaya çıkarır. Bu nedenle siyaset ve uluslararası alanda birilerinin iddia ettiği gibi her şey kontrol altına alınamaz, planlanamaz, istenildiği gibi yürümez. Hayatın ve alanın pratiği baskın çıkar, toplumsal mücadele ve inisiyatifler öne çıkar. Tersi zaten biraz komplo teorisidir.

O ‘düzenleme’nin sonuna gelindiği ortada

Bu cümlenin varacağı nokta şu: Kürtleri dörde bölerek 100 yıl önce yapılan ‘düzenleme’nin sonuna gelindiği ortada.
Kürtlerin bulundukları ülkelerde farklı politikalar geliştirmesinin birbirini etkilemesi kaçınılmaz; yani Türkiye’de barış süreci, Suriye’de Rojava’daki durum, Irak Kürdistanı’nın varlığının birbirine etkisi. Ve son bir yılda Kürtlerin IŞİD’e karşı mücadele sonucu dünya nezdinde daha görünür, bilinir ve meşru hale gelmesi.
Türkiye’deki barış sürecinde masanın bir yanında oturan PKK’nın Suriye’deki kolu YPG’nin Kobani’de IŞİD barbarlığına karşı direnişi, neredeyse direnen tek güç olması, bölgede Kürtleri (YPG) hiç olmadığı kadar dünya nezdinde öne çıkardı. Mücadele tarzı, bölgedeki cihatçı gruplardan farklı olmaları, mezhepçilik yapmamaları, tek seküler yapı olmaları bunda etkili oldu.
Yeni Ortadoğu’nun yeni Suriye’sinde Kürtler, şu anda olduğu şekilde bir kantonal yapı ya da özerk bir yapıyla yollarına devam edecek. Esad’lı ya da Esad’sız bir Suriye’de Kürtlerin eski statükoya dönmesi zor. Türkiye’deki çözüm süreci de doğrudan Suriye’deki gelişmeleri etkileyecek, Suriye’dekiler de Türkiye’dekileri.
Üstelik Suriyeli Kürtlerle Türkiyeli Kürtlerin sadece bir tren yoluyla yıllarca birbirinden ayrıldığı, Sykes-Picot’yu eleştirenlerin en başta bunu görmesi gerektiği bir vakıa. Rojava’yı ele alırken Irak Kürt bölgesindeki tecrübeyi, zaman kaybını her zaman akılda tutmalı.
Yeni Ortadoğu’da Türkiye ile Kürtlerin sadece çıkar bağlamında değil, ortak bir gelecek çerçevesinde bir araya gelmesinin önünü açmak gerekiyor. Aksi halde tarihin akışı zaten bu birlikteliği zorlayacak, dayatacak.
Irak Kürdistanı’nda Peşmergelerin IŞİD karşısında ilk bozgun sonrası toparlanması ve savaşması önemli. Bu durum yani IŞİD mücadelesi Türkiye’de pek algılanmasa bile Iraklı ve Suriyeli Kürtler için bir varoluş mücadelesi. Dünyanın dört bir yanından silah yardımı almaya başlaması, Irak Kürt bölgesinin yalnız bırakılmaması da önemli. Kürt bölgesi Irak’ın geleceğinde de belirleyici.  Özellikle IŞİD saldırısı sonrası dünya tarafından yalnız bırakılmayacağı da ortaya çıktı. Zaten Kürdistan bölgesi Irak’ta kurumsal ve anayasal açıdan ülkenin en ileri, elle tutulur tek bölgesi. Yeraltı zenginlikleri cabası.
Fakat bu durum aynı zamanda Kürtlere kendi sınırlarını gösterdi. Kobani’de direniş gösteren YPG askeri olarak belli bir sınırı olduğu ve koalisyon desteğine ihtiyaç duyduğu, Iraklı Kürtler ise ‘bağımsızlık’tan söz ederken IŞİD saldırısı sonrası bunun henüz erken olduğunu anladı. Peşmergenin gücü ve ordusu olmayan bir ülkenin çok kırılgan olabileceği anlaşıldı.
Irak’ta kendi bölgelerinde yaşayan Kürtlerin yakın bir gelecekte ayrılması pek söz konusu değil. Zaten bağımsızlık sadece Iraklı Kürtlerin kendilerine bağlı değil. Birçok farklı belirleyeni  var. Ama varlıkları önemli.

Mezheplerin mücadele alanı ve Türkiye’nin tek çıkışı

Yeni Ortadoğu, tonları farklı olmakla birlikte, İslami hareket, akım ve mezheplerin mücadele alanı halinde. Bunların içinden çıkan tek farklı sesin Kürtler olduğu görünüyor ki bu önemli. Çünkü bölgede gelecekteki en büyük sorun mezhep çizgisi üzerinden mücadele olacak ki Türkiye’nin tek çıkışı bu denklemin dışında kalmak.
Türkiye’de önemli, geri dönülmesi zor bir yolda barış için çaba harcanıyor. Bu barış çabası sadece Kürtler değil Türkiye’nin geleceği açısından da önemli.

İranlı Kürtler de etkileniyor

İran ise bu gelişmelerden pek memnun olmayanların başında. Diğer üç coğrafyadaki Kürtler kendi sınırları içinde çözümler ararken bu durumun İranlı Kürtleri etkilememesi beklenemez.
Ortadoğu yeniden şekillenirken eski alışkanlık ve yaklaşımlarla yeni döneme çözüm bulmak zor. Herkesin elini soktuğu bölgede, gelecekte kiminle birlikte yaşam kurulacağına karar vermek gerekiyor. Tarihi tecrübe için çok gerilere gitmeye gerek yok.

22 Mart 2015 Pazar

‘The New Middle East’ (1) – Syria: Four years later, what we have is a wreck.  
It’s been almost five years since the civil war in Syria started. It’s one of the most terrible wars in recent times.  
From Assad’s ferocity to ISIS’ barbarity, images resembling Dresden after World War II and the tragedy of refugees, all is included in this war. 
It’s everybody’s war 
The USA being in the first place, from many indecisive countries to the ones who only focus on overthrowing or protecting the regime in Syria, almost every country has put its nose into this dirty war.  In its 5th year now, this war is everybody’s war but the Syrians. 
On one hand, we have the Ba’ath regime, Hezbollah, Shia militias, Iran etc. On the other hand, we have ISIS and many radical groups like ISIS or the radicals disguising as moderate depending on the country they get support from, and we have the ones who tolerate and support those groups directly or directly. 
The only thing that doesn’t exist is a united opposition 
The only thing that has not been materialized in four years is a united opposition that can meet on common ground. Nothing left but the name of Free Syrian Army.  
Could we be able to predict four years ago that all of these would happen? 
Maybe not all of it, but some of it, yes. I mean, we knew and said that the Syrian regime would not have surrendered in a few months. 
The ‘stalemate’ situation
After four years, there is a terrible human tragedy and a bloody, dirty war…The groups that are used by the unknown and the rise of denomination with no return… The tolerance for the dismissal of Christians, who are the archaic elements of the Middle East, and of people from other religions... The barbarians named ISIS and the ones that resist them, especially the Kurds etc. 
There is a ‘stalemate’ situation in Syria.
The reason for that is the situation in the area does not let anybody build a new Syria on its own. And it will not. Nothing will come out from either Assad or radical Islamists of various tones, groups such as the Al-Nusra Front, Salafis, Ahrar ash-Sham etc. Nothing can come outanyway, because none of them has the capacity or insight to build a new country. All has to defend the policy of the countries that support them; none of them represents themselves.  An original Syrian opposition is very hard to build from now on. 
The Iraq and Libya experience
It is obvious now that no one will deal with Assad before ISIS being destroyed first. Even though United States Secretary of State John Kerry said “We have to negotiate with Assad” and changed his discourse afterwards, it’s not the case. Though the USA can not sit down at the table personally, it can not run the risk of the organizations in Syria, which are hanging by a thread, to disappear completely.  That is why the issue is not Assad himself but what will happen to the regime and its organizations. They have the Iraq experience behind.  
Moreover, the USA encouraged many countries including Turkey four years ago but now it’s prioritizing the fight against ISIS. The Libya experience lies behind this move. The ones that have seen Libya would not interfere with Syria as it is. 
As you might remember, after “the freedom fighters” in Libya had killed the American ambassador, things had changed. Now there is not even a government in Libya. Libya is also a lost case for Turkey. Whether the USA learns anything from all these is open to question but that is the case.
The situation has changed
The surprising thing is that there are people who live in the past and still think this will be over in a few months.
However, the situation has changed. 
It is asked now ‘Who would have thought that an element like ISIS would appear?”Let’s add one question to this: “who could have thought that the USA and Iran would unite even for strategic reasons?” 
Speeding up the Syrian war would not bring any good to anybody as it is. This terrible war would not end as it is anyway. 
Now it is necessary to make effort to end this war one way or another and to reach consensus. Neither Assad nor the opposition and those who hope to benefit from this war can come through this disastrous situation. The way things are, it will last forever, let alone 4 years.  Statistics and the power balance in the region prove that. 
Yes, this is the ‘New Middle East’ but it includes old plays and tricks. 
Some people don’t know the older version well enough and still can’t understand the ‘New Middle East’.
Translation: Biray Anıl Birer

20 Mart 2015 Cuma







"الشرق الأوسط الجديد" (1)- سوريا: مجرد أنقاض مما تبقى في نهاية أربع سنوات
الحرب الأهلية السورية دخلت عامها الخامس. وهي من أسوأ الحروب التي حصلت في العهد الحديث.
هذه الحرب التي بدأ بها الأسد بوحشيته ودخلت عليها داعش البربرية, تذكرنا بالمأساة والدمار الذي حصل في مدينة دريسدن الألمانية خلال الحرب العالمية الثانية.
حرب الجميع
لم تبق دولة ولم تشارك هذه الحرب التي دخلت عامها الخامس في سوريا عدا السوريين, وعلى رأسهم الولايات المتحدة التي تعارض النظام وتحاربه من جهة وتؤيده عن طريق مؤيدي النظام إن كان شفوياً أو فعلياً على أرض الواقع من حهة أخرى.
من جهة نجد حزب البعث وحزب الله والميليشيات الشيعية والايرانية الذين يضعون نصب أعينهم كل شيء في سبيل البقاء على سدة الحكم,  ومن الجهة المقابلة هناك داعش أو تنظيمات متطرفة كثيرة شبيهة بداعش أو مجموعات متعلقة بأجندة دول داعمة لتسيير أهدافها على أرض الواقع متنكرة بزي المعارضة المعتدلة.
الشيء الوحيد المطلوب هو معارضة موحدة
الأمر الوحيد الذي لم يحصل على أرض الواقع خلال أربع سنوات مضت هو توحيد المعارضة, لم يبق مما ظهر من المعارضة السورية سوى "اسم الجيش السوري الحر" لا أكثر.
هل كنا قادرين على أن نتوقع كل هذا قبل أربع سنوات؟
قسم منه أجل حتى لو لم يكن كل ذلك. أي أننا كنا نعلم بأن النظام لن يسلم السلطة خلال بضعة أشهر وكررنا ذلك كثيراً.
وضعية التساوي
بعد انقضاء أربع سنوات يظهر وضع إنساني رهيب, موازين الحرب متساوية في الدموية والدمار... بعض الأطراف المتناحرة مثل بعض المجموعات التي يتم استخدامها من قبل أطراف خارجية, أو بعض المتسلقين على أساس مذهبي, يجعل المسيحيين وبعض الأديان الأخرى التي هي من مكونات شرق الأوسط القديم في خطر طرد من المنطقة مثلما فعله تنظيم داعش البربري الذي يحارب الأكراد الذين يمنعونهم من القيام بذلك..
هناك حالة متوازية في سوريا.
جميع من على ساحة القتال لا يسمح بإنشاء سوريا جديدة, ولن يسمحوا بذلك. لا الأسد ولا الاسلاميين المتطرفين أو السلفيين كما النصرة وأحرار الشام وغيرهم. لا تقوم التنظيمات بشيء مفيد على أرض الواقع ولن تقوم بذلك. لأنه لا يوجد تنظيم من بينهم له قدرة مقومات الدولة ولا رؤياها. كل طرف يحمي سياسة الدولة التي يحصل على الدعم منها. لا أحد بينهم يعمل لنفسه. وتأسيس جيش سوري حر من الآن فصاعداً بات أمراً صعباً جداً.
تجربة العراق وليبيا
واضح بأنه لن يقوم أحد بمحاربة الأسد قبل التخلص من داعش. تصريحات وزير الخارجية الأمريكية حول "علينا التفاوض مع الأسد" لم تكن عن هباء والتي تراجع عنها فيما بعد. لأن الولايات المتحدة حتى وإن لم تجلس مع الأسد على نفس طاولة المفاوضات فإنها تقصد بالنظام ومقوماته لأن مؤسسات الدولة هشة جداً وهي على شفة الانهيار. والنموذج العراقي خير مثال على ذلك.
الولايات المتحدة قبل أربع سنوات حثت تركيا والعديد من الدول بمكافحة داعش قبل الأسد, لأن ذلك سيخلق التجربة الليبية على أرض الواقع. ولا أحد يريد التدخل في سوريا لو حصل فيها ما حصل في ليبيا.
كما تتذكرون أثناء مهاجمة "مقاتلو الحرية" الليبي السفارة الأمريكية وقتلهم السفير أدى إلى تغيير الكثير من الأمورة. لم تعد توجد هناك حكومة تذكر في ليبيا الآن. وهي دولة منتهية بالنسبة لتركيا أيضاً. حتى لو كانت الولايات المتحدة تستخلص الدروس من كل هذا فإن النتيجة على أرض الواقع هو بهذا الشكل.
الأوضاع تغيرت
الغريب في الأمر أنه ما زال هناك أشخاص يفكرون كما قبل أربع سنوات بأن الحالة ستنتهي بعد بضعة أشهر, ولكن الوضع تغير كثيراً.
يقال "من كان يتوقع أن يظهر تنظيمات كما داعش". أو لنسأل سؤالاً آخر "من كان يتوقع حتى لو كان تقنياً بأن تلتق ايران والولايات المتحدة في نقطة معينة؟"
الاستعجال في الحرب السورية أمرٌ لن يفيد أحد بشيء. لأن هذه الحرب المهيبة لن تنتهي وهي بهذا الشكل.
لا نستطيع أن نختار بعد كل ما حصل هذا الطرف أو ذاك, لأن الأمر المطلوب في هذه الفترة هو العمل على المصالحة فقط. لن يستطيع أحدٌ الخروج من هذه الحرب الشنعاء بفوز لا الأسد والمعارضة ولا الأطراف التي تحصل على الدعم الخارجي. وإن لم يقبل أحدٌ المصالحة بين الأطراف فإن الحرب ستستمر ليست أربع سنوات أخرى بل سنوات طوال جداً, هذا ما تدل عليه المؤشرات وموازين القوى في المنطقة.
أجل هنا "الشرق الأوسط الجديد" ولكن اللاعبين القدامي والأطراف المستخدمة من قبل الآخرين كما قطع الشطرنج موجودة أيضاً.
البعض إلى الآن لا يعرف كيف كان الشرق القديم جيداً, ولا يستوعب "الشرق الأوسط الجديد".
ترجمة: مصطفى شاهين