8 Aralık 2014 Pazartesi


Irak Kürdistanı’ndaki algı: IŞİD geldi, Türkiye yoktu!


mete cubukcuMETE ÇUBUKÇU
Başbakan Davutoğlu’nun Bağdat ve Erbil seferleri, IŞİD nedeniyle bölgede yeni ortaya çıkan durum sonrası, hem merkez hem de Kürt yönetimine yönelik bir ‘tazelenme’ manevrası sayılabilir. İlişkilerin dibe vurduğu merkezi yönetimle yeni bir başlangıcın motivasyonu, Erbil ziyaretinden daha farklı.
Erbil ile Bağdat arasında çok şey değişir mi? Şüpheliyim. Irak’ta Sünni ve Şii Arapları kendi aralarında ve Kürtlerle sadece ekonomik bağlarla bir arada tutmaya çalışmak uzun vadede nafile bir çaba. Bir yerde kopacak. Zaten onları tutan neredeyse bütçe paylaşımı dışında pek bir şey yok gibi.
Bağdat’ı bir başka yazıya bırakıp Erbil’e dönelim.

IŞİD öncesi ve IŞİD sonrası

Fotoğraf: Reuters
Fotoğraflar: Reuters

Erbil’den bakınca Irak Kürt halkı ve yönetimi açısından haziran öncesi ve sonrası ya da IŞİD öncesi ve sonrası var.
Türkiye’den çok hisedilmese de (umursanmasa da) IŞİD’in Erbil’in kapısına dayanması Iraklı Kürtler için bir milat.
Ve söyleyelim: IŞİD meselesi Iraklı Kürtler için varoluş meselesi, tıpkı Kobani’de olduğu gibi. Yani Türkiye’den göründüğü gibi değil. Zaten onlar da Türkiye’nin bu konudaki yaklaşımını anlayamıyor.

Sokaktakı algı: Türkiye bizi yalnız bıraktı


IŞİD’in Erbil kapılarına dayandığında Kürdistan Bölgesel Yönetimi’nin (KBY) en hızlı ve somut desteği Türkiye’den beklediği, ama bunun tatmin edici şekilde karşılanmadığı artık bir sır değil. Kürt yönetimi Türkiye’ye sitemkar olmasına rağmen, yönetimin görece yumuşak diplomatik açıklamaları sokaktaki algıya pek yansımamış. Sokaktaki genel algı şu: Türkiye bizi yalnız bıraktı ve gerektği zaman yanımızda olmadı.
Türkiye ise ilk dakikadan itibaren Kürt yönetimiyle temas içinde olduğunu açıkladı. Bu doğru ama kamuoyu o dönem somut bir desteğin sağlanmamış olmasına bakıyor; yani Kürt yönetiminin beklediğ askeri desteği.
Rehineler meselesinin Türkiye’nin elini bağladığını Kürt yönetimi anlayışla karşılıyor ama… Ayrıntı işin amasında.

IŞİD çetelesi

isid pesmerge sb
Çünkü Irak Kürt halkı (Rojava Kürtleri için de aynı durum söz konusu) IŞİD meselesinin bir dönüm noktası olduğunu ‘bu dönemde kimin kimin yanında olduğunun çetelesinin tutulduğunu’ söylüyor.
Örneğin, niyeti farklı olsa da İran’ın anında bölgeye silah ve hatta asker indirmesini kimse unutmuyor, tarihsel hafıza da unutacak gibi değil. Ya da aralarında Arnavutluk’un bile olduğu, çoğunun silah desteği sağladığı 60’a yakın ülkenin şu ya da bu şekilde destek bildirmesi, somut yardımda bulunması, bir kısmı sembolik olsa bile, önemseniyor.

Türkiye’nin tavrı eleştiri malzemesi

Türkiye’nin geç hareket ettiği algısı  ve farklı görüşteki Kürt siyasi hareketlerin eleştirileri KBY’ye, daha doğrusu Mesud Barzani’nin liderliğindeki Kürdistan Demokrat Partisi (KDP) yönetimini de zorlamış, hatta yönetime karşı kullanılan bir koz haline de gelmiş.
Türkçesi şu: “Bakın sırtınızı dayadığınız Türkiye’nin en kritik andaki tavrını gördünüz.” Erbil’de yönetim içinde Türkiye’yle ilişki açısından fikir ayrılıklarından söz ediliyor. Kimler olduğu tahmin edilir tabii ki…
Erbil ziyareti sırasında Türkiye, KBY’ye desteğini gösterdi, hatta bir anlamda eskiden Kerkük için geçerli ‘kırmızı çizgi’ye benzer bir açıklama Irak Kürdistanı için yapıldı. Bir parantez açalım: Kerkük’ün ve Kerkük’e herhangi bir müdahalenin Türkiye için kırmızı çizgi olduğu günler geride kaldı artık.

Kürtlerin geriletilmesi zor

Fotoğraf: Reuters
IŞİD saldırısı sonrası Kerkük artık Iraklı Kürtlerin kontrolünde, öyle de kalacak gibi görünüyor. Bölgedeki cepheleri gördük. Kürt yönetiminin Kerkük ve Musul yakınlarındaki pozisyonlarından geri çekilmesi pek olası değil.
Şimdilerde Türk askeri, Peşmerge’ye silah eğitimi veriyor. Kobani’ye yönelik Türkiye ile Kürdistan yönetimi arasındaki‘koridor anlaşması’ devam ediyor. ‘Kürdistan sınırının Türkiye için hayati önemde olduğu’ açıklanıyor.

Güven meselesi

Öyle olsa da sokaktaki insanlar için Türkiye’deki IŞİD algısıyla Erbil’deki algı çok farklı, hatta Türkiye’nin bu konuyu hafife aldığını söyleyenler de var.
Bu algı meselesi önemli ve düzeltilmesi lazım: Çünkü, Rojava’daki algıyla Irak Kürt bölgesindeki Türkiye-IŞİD ilişkisine yönelik iddialar aynı.
Ankara ile Erbil arasında ilişki kopmuş değil, kopması da zor. Ancak, Kürtler, bundan sonra bazı noktalarda adım atarken birkaç kez düşünecek. Güven tazelenmesine ihtiyaçı var. Sorun güven meselesi; zor gününde yanında olup olmama meselesi.

Yanlışlar ve kaybedilen vakit

Kürt yönetiminin varolan koşullarda Ankara’yla ilişkilerinin değişeceği tahmin edilmiyor. Petrolün Türkiye üzerinden gitmesinden başka çare yok ama, Türkiye’nin de Kürt yönetiminden başka Bağdat’la da yeniden ilişki kurma zorunluğu ortada.
Yani yapılan bir önceki yanlışlar tamir edilmeye çalışılıyor. Yani kaybedilen vakit yeniden kazanılmaya çalışılıyor. Nedense bunu söylemekten bile imtina ediliyor.

Irak’ın geleceği var mı?

Hoş, Erbil de Bağdat’a şimdilik yanaşarak ekonomik krizini aşmaya çalışıyor. Sadece Ankara’yla sürecin gitmediğini görerek ve ne olur ne olmaz diyerek Bağdat’la şimdilik anlaşmalarının nedeni de bu. Kürt Yönetimi’nin ekonomik olarak sıkışması, sadece Türkiye’ye dayanmayarak alternatif araması vb.
Çünkü Irak’ta Şii ve Sünni Araplarla bir gelecek olduğunu düşünenlerin sayısı az: Kürtler Kendilerini koruyabilecekleri bir ordu kurup, ekonomiyi yürütecek bir petrol satışı kapasitesine ulaştıklarında ve merkezden bağımsız bir ekonomik yapı gercekleştirirlerse bagımsıxlık için çok tereddüt etmezler.
Ama Erbil ile Bağdat arasında sürdürülebilir bir gelecek zor. Çünkü Bağdat’ın ne olacağı belli değil. Çünkü Irak’ta Şii ve Sünni Araplarla bir gelecek olduğunu düşünenlerin sayısı az: Kürtler Kendilerini koruyabilecekleri bir ordu kurup ekonomiyi yürütecek bir petrol satışı kapasitesine ulaştıklarında ve merkezden bağımsız bir ekonomik yapı gerçekleştirirlerse bağımsızlık için çok tereddüt etmezler.
Tam da bu nokta KBY askeri, siyasi ve ekonomik açıdan kendini yeniden gözden geçirmek zorunda. Bağımsızlık bir amaç olsa da bölgede durumun ne kadar kırılgan olduğu ortada.

Turnusol kağıdı olarak IŞİD

Fotoğraf: Reuters
Bir de tabii ki IŞİD tehdidiyle Türkiye, Suriye ve Irak’taki Kürtlerin, şimdilik geçiçi birliktelik yaşıyor gibi görünse de son kertede birlikte olabilecekleri ve birbirlerini savunabilecekleri görüldü, Kobani ve Mahmur’da olduğu gibi.
Velhasıl, IŞİD herkes için bir turnusol kağıdı; Erbil, Bağdat, Ankara, Rojava açısından. Kim nasıl tavır aldı, kim gerçeğin sert yüzüyle karşılaştı, kim IŞİD’ı hafife alıyor soruları daha uzun süre sorulacak.
Erbil’deki önemli bir dostumun sözleriyle bitirelim: “Türkiye’yi anlayamıyorum. Kürt yönetiminin Türkiye dışında alternatifi yok. Tahran ya da Bağdat’a mı dönecek yüzünü? Mümkün değil. Biz böyle bir tercih kullanmamıza rağmen Türkiye’nin IŞİD meselesini bu kadar hafife alması anlaşılır gibi değil. Tabii ki son ziyaretle biraz tamirat yapıldı. Ama Kürtler yine de bir yere not aldı”.

22 Ekim 2014 Çarşamba

Sınırdaki, hatta içimizdeki tehlike: Peşaver sendromu

Koalisyonun Suriye planının ilk ayağı IŞİD’e yönelik hava harekâtı, ikincisiyse belli sayıda muhalifin eğitilip-donatılacak ‘yeni bir muhalif ordu.’ İsmi de herhalde ‘Yeni’ Özgür Suriye Ordusu olur. Çünkü Türkiye’de örgütlenen, Türkiye’nin örgütlediği eskisinin hükmü kalmadı. Hatta bazıları şu anda El Kaideci Nusra Cephesi, İslami Cephe içinde, bir kısmı da IŞİD içinde olabilir.
Plana göre yeni ordunun belli sayıda askeri Türkiye’de eğitilecek, elemanlar MİT tarafından seçilecek; diğer kısmı da Suudi Arabistan’da şekillenecek.

Soru çok

Yeni ordu bir süre sonra eskisi gibi olabilir mi? Saf değiştirip silahlarını kendilerini örgütleyen ülkelere çevirebilir mi? Ya da başına buyruk çetelere dönüşebilir mi? Verilen silahlar ‘ılımlı’olmayan grupların eline geçebilir mi?
Yanıtı zor ama olmaması için de bir neden yok.
Öncelikle Türkiye’de eğitileceklerin MİT tarafından seçilecek olma gerekçesi PKK ya da PYD sızmalarını önlemek. Peki. Ama diğerlerinde güvence nasıl sağlanacak?

Hem paralı hem ‘ılımlı’

Seçilecek kişiler Suriye’nin yerli unsurları. Hoş, Suriye savaşının pek yerli olma durumu kalmadı gibi. Herkes birileri, bir ülke adına ve finansman kaynağına göre örgütlenip savaşıyor. Karşısında güçlü bir yapı gördüğünde saf değiştirebiliyor. Üstelik eğit–donatın hepsi ücretli asker olacak.
“Eğitilip-donatılacak olanlar ‘ılımlılar’ arasından seçilecek”deniliyor. Ilımlı tanımlamasının kimi kapsadığı, kimin ılımlı olup olmadığı bilinmiyor. Suriye’de alanda ılımlı kaldı mı o da meçhul.

Takibi güç

Şu anda Suriye’de, sahadakiler cihatçı akımların neredeyse her tonunu temsil edenler. Aralarda kalın çizgiler olanlar var, hafif gri hatlar bulunanlar da; geçişkenlikler söz konusu. Çoğunun ismi bir iki ay içinde değişebiliyor, finansman sağlayan ülkenin talebine göre ismini koyan vb.
Velhasıl bu yapıları takip etmek bayağı güç. Yani ‘ılımlı’nın net bir tarifi yok. Ancak, seçilecekler insanların bu grupların içinden belirleneceği kesin. Çünkü başka silahlı muhalif grup yok. Güvenmek gerekiyor mu? Bunun başta ABD olmak üzere eğitip donatacaklar düşünecek elbette.

Aşiretler faktörü

Suriye’de yapılmak istenen, 2007’de Irak’ta uygulanan Sahva hareketinin benzeri. Ama Irak’ta El Kaide’ye karşı örgütlenen Sahva hareketinin temelini Sünni bölgesindeki aşiretler oluşturmuştu.
Aşiretlere ödenen para ve silahlar karşılığında plan tuttu ve bir süreliğine El Kaide geriletildi. Üstelik o dönemler Sünniler Irak siyasetine katılma konusunda ABD’den destek de bulmuştu, yani şimdiki gibi dışarlıklı hissetmiyordu.

Garantisi yok

Muhalifleri örgütleyenler aşiret bazında çalışmalar yapıyor mu henüz bilmiyoruz.  Ancak, Irak formülünün Suriye’de tutmasının garantisi yok.

Avantaj ve dezavantajlar

Suriye’deki avantaj ise bu silahlı, ücretli savaşçıların Irak’takine göre daha gelişkin silahlarla donatılacak ve arkalarını Türkiye ve Türkiye sınırına dayayacak olmaları. Bu lojistik destek konusunda sıkıntıları olmaması anlamına geliyor.
Dezavantajlar ise işin paralı olması, sayılarının az, karşılarında da IŞİD gibi bir örgüt ve Esad rejiminin olması.
Bu örnekler dünyada pek tutmuyor. Dışarıda eğitilenler içeriye girince tavır değiştirebiliyor ya da doku uyuşmuyor. Irak savaşı öncesi Çekoslovakya’da eğitilenler üç günde çözülmüştü. Suriye’dekilerin muhtemelen savaş tecrübesi daha fazla olacak.

En büyük risk Peşaver sendromu

Geçmiş tecrübelere bakılarak en büyük riskin Peşaver sendromu olduğu söylenebilir.  Nedir Peşaver sendromu? ABD etiketli, Suudi finansmanlı, Pakistan istihbaratı eğitimli Taliban’ın Peşaver’de örgütlenip ardından Pakistan’da hala devam eden problemlere neden olması.
Pakistan’da eğitilen Taliban toplumsal dokuya sirayet etmiş, o dokuyu belirlemiş ve Pakistan’ın kuzeyini Taliban yurduna çevirmiş, Pakistan Taliban’ı da o yapıdan doğmuştu.

Türkiye’de de altyapı hazır

Benzer riskler Türkiye için söz konusu olur mu? Suriyeli muhalifler sonradan Türkiye’de ne gibi sorunlar yaratır?
Şimdilik bilmiyoruz. Ancak, yeter miktarda Suriyeli mültecinin sınır kentlerinde olduğu vakıa; bir toplumsal altyapı hazır.
Bekleyip göreceğiz. Pakistan’da yaşananların bumerang etkisini gördük; gün gelip kendisini yetiştireni vurdu, Pakistan Taliban’ hala ülkenin başına bela. Bunu biz değil Pakistan’da Taliban’ı örgütleyen istihbarat subayları söylemişti.

Suriye sınırlarımızın içinde!

Amerikalılar planı desteklese de Vietnam’dan bu yana eğit donat tarzı orduların pek işe yaramadığını yakın zamanda dile getirenler var.
Vietnam, Afganistan, El Salvador hatta Irak’ın Sünni bölgesi uzaktaydı. Suriye ise yanı başımızda; hatta sınırlarımızın içinde.

9 Ekim 2014 Perşembe


Kobane: Kürtler ile Türklerin yeni bir gelecek kurması için dönüm noktası
4.10.2014   diken com
IŞİD sonunda Kobane’nin kapısına dayandı. ‘Hattın altında olacaklar’, ‘hattın üstündeki’ gidişatı da belirleyecek. Çünkü sınırın iki yanında yaşayanları sadece bir tren yolu ayırıyor; aynı toprağın insanlarını, akrabalarını.Bu tren yolunun üstü Türkiye, altı Suriye’dir. Fransızların bir yüzyıl önce çizdikleri sınır da her iki tarafındakiler için rayların uzandığı bir yoldur sadece. Kısa süre önce ‘hattın altına’ geçerken IŞİD Kobane kapılarına dayanmak üzereydi. Kent boşaltılmış, eli silah tutan genç erkek ve kadınlar dışında herkes Türkiye tarafına geçmek zorunda kalmıştı. Artık kenti ve bölgeyi savunan YPG’nin de kenti sınırlarına çekilip, yeni bir savunma hattı oluşturduğunu biliyoruz.
ABD’nin tavrı sorgulanıyor
Kobane sokaklarında dolaşırken şunu görmek mümkün: Eldeki olanaksızlıklara ve silah gücündeki dengesizliğe rağmen, Kobane ‘insan gücü ve direnci’yle savunuluyor. IŞİD’in her türlü ağır silahla saldırdığı ve çok rahat davrandığı biliniyor.
Kobane’dekiler ise bir yandan kent savaşına hazırlanırken, bir yandan da Amerika’nın IŞİD’i belli yerlerde neden vurmadığının yanıtını arıyor. Bu yanıtı arayanlardan biri de, PYD Eşbaşkanı Asya Abdullah. Abdullah Amerikan uçaklarının Irak’ta yaptığını Suriye’de yapmadığını söylüyordu.
Çevre köylerden destek
Sınırın Suriye tarafında ele geçirdiği eski Esad karakollarına hakim olan IŞİD’in rahatlığını, Türkiye sınırından çıplak gözle görmek mümkün. Çevre köylerden destek aldığı belli. Zaten mülteciler de anlatıyor: “Önce çeteler köyü bastı, sonra Arap komşularımız yağmaladı” diye. Yani Kobane civarındaki köyleri de rahatlıkla kullanabiliyorlar. Güneydeki Rakka hattından her türlü lojistiği sağlayabiliyor. Kobane’deyse mühimmat sınırlı.
Türkiye, Kobane’nin düşmesine izin vermemeli
Şimdi soru şu: Kobane düşer mi? Normal şartlarda düşmez. Kent savunmasını ya da kent savaşını daha iyi bilen YPG’liler direnir. Amerikan hava saldırısı IŞİD’e darbe vurur, Türkiye’nin artacağı adımlar kenti rahatlatır. Kobane’nin düşmesine izin vermemeli.
İki halkın tarihinde önemli bir hafıza
Moda olduğu üzere stratejik, jeostratejik ve de ne anlama geldiği belli olmayan ucu açık birtakım iri analizler ve hesaplamalar yerine, ileriye yönelik, Kürtlerle Türklerin tarihinde çok önemli bir hafıza oluşturabilecek bir ilişkinin harcı Kobani’de karılabilir. Kobani hafızalarda Kürtlerle yeni bir gelecek kurma açısından önemli bir dönüm noktası olabilir.
Kobane’nin düşmesinin siyasi, psikolojik ve tarihi etkileri olacaktır. Birincisi, kent düşerse katliam yaşanır; ikincisi, böyle bir durum insanların hafızasında Türkiye’nin pozisyonunu farklı bir yere oturtur; üçüncüsü, tarihin olumsuz sayfalarına biri daha eklenir. Çözüm süreci açısından önemini anlatmaya gerek bile yok zaten…
Türkiye kısa sürede adım atmalı
Kobane’nin düşmesi zaten birkaç noktada Türkiye’ye komşu olan IŞİD’in koca bir kenti ele geçirip, Türkiye’ye coğrafi olarak tepeden bakması ve geniş bir bölgede yönetime sahip olması demek.
Türkiye’nin geleceği için hattın altında IŞİD’le mi, yoksa Kürtlerle mi yaşamak hayırlı? Kobane düştükten sonra IŞİD’le savaşmanın bir anlamı kalacak mı? Türkiye’nin Kobane konusunda kısa sürede adım atması gelecek açısından en hayırlısı olacaktır.




Tampon bölge: Ne için ve kime karşı?
25.9.2014
diken com
Düşman IŞİD olunca bu kez ABD’nin hava harekatına ‘Hayır’ diyen yok.
Usulen itiraz edenler bile durumdan pek şikâyetçi değil. Örneğin, Rusya, İran, Suriye Ulusal Muhalefeti, Şam rejimi… Türkiye de önce olmaz diyordu, şimdi cephenin bir yerlerinde.
Herkes sonrasını düşünüyor
Yani son üç yıla bakacak olursak Suriye meselesinde yan yana gelmeyen farklı ülkeler ‘bir arada.’ Ama herkes harekâtın sonrasını düşünüyor.
Rusya ABD saldırısının uluslararası hukukun ihlali olduğunu söylerken aslında derdi bu işin Şam rejimine uzayıp uzamayacağı. Keza İran da aynı düşüncede. Yoksa IŞİD’in bombalanmasına ses çıkaracak halleri yok. Başından bu yana zaten belli radikal örgütlerin temizlemesi gerektiği görüşündeydiler.
Muhalifler asıl Şam’ın vurulmasını istiyor
Suriye Ulusal Muhalefeti üç yıldır dış müdahale çağrısı yapıyordu. Ama bu kez pek sesleri çıkmıyor; onlar Şam’ın bombalanmasını istiyor çünkü.
Üstelik sadece IŞİD değil, Nusra, Ahrar ul Şam gibi örgütler de hedefte. Nitekim henüz Suriye Ulusal Muhalefeti’nden Amerikan operasyonuna destek gelmiş değil. Beklentileri IŞİD’den sonra Şam’ın vurulması. Bu da pek kolay değil tabii ki.
Ancak herkes hava saldırısının IŞİD’e askeri açıdan darbe vuracağını, ama IŞİD’i ya da IŞİD zihniyetini yok etmeyeceğini biliyor.
Türkiye tam ne yapacağını bilemiyor
Türkiye’ye gelince. Sorun o kadar karmaşık ki Türkiye tam ne yapacağını bilemiyor. Harekata bir biçimde dahil olacak ama tampon bölge, uçuşa yasak bölge, güvenlikli bölge, güvenlikli cep vb. birçok fikir jimnastiği söz konusu.
Tampon ve uçuşa yasak bölge, Suriye’de iç savaşın başlangıcında ortaya konan ama kabul görmeyen bir plan. Türkiye hala bu planın peşinde. IŞİD’i terör örgütü ilan eden Türkiye, rehinelerin kurtulmasından sonra artık daha rahat, ama Ankara sanki gözünü işin sonrasına da dikiyor.
Sorular
Türkiye açısından birinci soru: IŞİD sonrası operasyon Şam’ı da içine alacak mı?
İkincisi, tampon bölge sınırını ne kadarını kapsayacak? 1.5 milyon mülteci geldikten sonra tampon bölge bir işe yarayacak mı? Üstelik fiili olarak 2,5 yıldır bir tampon bölge zaten söz konusu. Peki, tampon bölgeyi kim kuracak, kim güvenliğini sağlayacak? BM bu fikre katılacak mı? Tampon bölge Esad’a mı, IŞİD’e mi karşı olacak?
Üçüncüsü, ve hepsinden önemlisi Türkiye’nin tampon bölge vs. derken Suriyeli Kürtler, PYD ve silahlı kanadı YPG ile ilişkileri ne olacak?
Dördüncüsü, biz kendi aramızda tampon bölgeyi konuşuyoruz ama dünyada pek kimsenin gündemi bu değil gibi. Mantık açısından Türkiye’nin tek başına Suriye içlerine girip güvenlikli alan oluşturacağına ihtimal vermek de zor.
PKK ile görüşme YPG ile çatışma!
Üçüncü soruya odaklanmakta yarar var. PKK liderliği ile yasal çerçevede çözüm görüşmeleri yapan Ankara’nın örgütün Rojava’daki kolu YPG ile çatışması mantıklı gelmiyor. Normal koşullarda hem eşyanın tabiatına aykırı hem de çözüm sürecini sekteye uğratacak bir durum.
Mantıklı olan, her iki cephede de çözüm sürecini çabuklaştıracak girişimlerde bulunmak; Kobane’ye yönelik saldırı karşısında Kürtlerin yanında olmak.
Çünkü Türkiye geçmişte kendi Kürt meselesi olan bir ülke durumundaydı. PKK’yı silahsızlandırma, yasal adımlar, reformlarla çözüm daha kolaydı, hala da öyle.
Ama bugün artık mesele Türkiye’nin sorunu olmaktan çıkıyor, bölgesel hale geliyor. İşin Rojava, Irak Kürt Bölgesi kısmı da var. Türkiye, Suriye Kürtlerinin de kendi masasında bir yerlere oturabileceğini düşünmek zorunda.
Kürtler can, Türkiye Şam derdinde
Rojava’yı içine alacak bir tampon bölge fikrinin hiç hayırlı olmayacağı, üstelik Suriye’de işleri içinden çıkılmaz hale getireceği ortada.
Ne diyelim Suriye’de Kürtler IŞİD karşısında can, Türkiye ise Şam derdinde.


15 Eylül 2014 Pazartesi



IŞİD’e ebelik yapanlar şimdi cellatlığa soyunuyor


15.09.2014



ABD Başkanı Obama IŞİD için deyim yerindeyse “görüldüğü yerde vurulmalı” dedi.
Peki bu o kadar kolay mı? IŞİD ya da IŞİD mevzilerini vurmak kolay ama çözüme ne kadar yardımcı olacağı soru işareti. Irak ve Suriye’de IŞİD’i ciddi hava saldırıları bekliyor. Üstelik bu saldırıların bir kısmı da Türkiye sınırın hemen yanı başında gerçekleşecek. Türkiye her ne kadar doğrudan bu işin olmayacağını söylese de Amerika Türkiye’den ‘elini taşın altına’ sokmasını  bekliyordu. Zaten Türkiye, IŞİD’le sınır komşusu olmasından dolayı meselenin doğrudan içinde.
İmza atılmaması normal!
Ancak Türkiye Cidde toplantısında IŞİD’e karşı mücadele toplantısında imza atmadı. İmza atlamadığı için metinde yer alan hiçbir taahhüt kendisini bağlamayacak. Türkiye’nin gerekçeleri olduğu için imza atmaması normal. Suriye meselesinde yakın zamana kadar dış müdahale bekleyenler şimdi ‘olmaz’ diyor. ‘Olmaz’ın gerekçeleri ise başta Musul Başkonsolosu ve çalışanlarının IŞİD’in elinde olması.
Ancak imza atılmaması zımni destek vermemesi anlamına da gelmiyor. Hem sınır güvenliği, militan geçişleri hem de istihbarat anlamında destek söz konusu olacaktır.
ABD Havadan yerel güçler karadan
Obama’nın açıkladığı planda tek yeni nokta, Suriye’de IŞİD’in vurulacağı.
Amerikan koalisyonu bekleneceği gibi hava saldırıları planlarken karada işleri Irak’ta orduya ve Kürdistan bölgesinde Peşmergeye, Suriye’deyse artık ne anlama geldiği tartışmalı ‘ılımlı’ muhaliflere bırakacak.
Türkiye dahil, bölge ülkelerinden ise ‘Sünni eksenli’ destek istenmesi ise kendi içinde problemli.

Ortadoğu’ya dışarıdan silahlı müdahale her zaman sorunlu olmuş, beklenmeyen, karmaşık sorunlar yaratmıştır. Lübnan’dan Irak’a oradan Suriye’ye kadar bunu görmek mümkün.  IŞİD’in büyümesine vesile olanlar, geçmişte tıpkı El Kaide’yi yaratanlar (ABD ve bazı Arap ülkelerinin içinde bulunduğu ülkeler ) gibi şimdi de yarattıkları canavarın celladı olmaya hazırlanıyor.

IŞİD tarzı yapılanmaların nasıl vücut bulduğu, neden  görmezden gelindiği, kimlerce desteklendiği başka bir tartışma konusu. Ancak varolan durumda bu yapının katliamları, Irak ve Suriye’de yol açtığı yıkımlar ortada.
Amerikan planı IŞİD’e belli oranda darbe vuracaktır. Ama sonrası soru işaretleriyle dolu. Türkiye açısından bu durum çok sıkı bir sınır güvenliği rejimini yeniden hayata geçirmek anlamına gelecek. Çünkü ‘sınır komşumuz’ IŞİD’in kaçacağı yerlerden ya da tehdit edeceği yerlerden birisi Türkiye.  
Alanda, Irak ordusu ve Iraklı Kürtlere verilecek eğitimin hemen sonuç vermesi mümkün değil. Öyle olsa ABD’nin eğittiği Irak ordusu zaten IŞİD’le başa çıkardı. Tabii ki ağır silahlar Kürtleri güçlendirecek ki bu da kendilerini savunmaları için gerekli. Ayrıca psikolojik açıdan da bu destek önemli.
Gelelim Irak ve Suriye’deki Sünnileri örgütlemelere.

Irak’taki Sünnilerin topyekun İŞİD’e karşı savaşması, 2007’daki gibi ‘çıkış’ ya da ‘sahva’ hareketi mümkün olmayabilir. Çünkü Sünniler kendilerini anayasal, ekonomik ve siyasal olarak güvenceye almadan ve bunu garantilemeden IŞİD’e karşı mücadele vermeyecek gibiler. Üstelik Ezidi katliamında IŞİD’e yardım eden ‘kirvelerin’ yani Sünni Arap grupların ellerinde fiili bir bölge de var artık.
Ilımlı ne demek?
Suriye’de ise durum daha karışık.
ABD Suriye’de muhaliflerden ılımlı olanları bir kez daha eğitmek, silahlandırmak niyetinde. Birincisi, ılımlı tanımı sorunlu.

Hangi gruplar ılımlı? Ilımlı ne demek?
Bilindiği gibi Suriye’deki ayaklanmanın belli bir aşamasından sonra Suriye’deki ılımlı muhalifler olabildiğince silahlandırılmış, bu silahların önemli bölümü IŞİD’in eline geçmiş ve bu ılımlıların bir kısmı  IŞİD’e katılmıştı. Şimdi ‘ılımlı’ olarak kabul edilen örgütlerin çoğu Selefi yapılanmalar. Selefi örgütlenmelerden Nusra cephesi ya da İslami Cephe’nin silahlandırılması IŞİD’e karşı belli bir başarı sağlayabilir ama ya sonrasında?
Kürtlere Silah ve Eğitim
Peki, silahlandırılacak muhalefete içinde Rojava’daki Kürtler dâhil mi? Ya da IŞİD’e kök söktüren tek güç olan YPG’ye silah ve eğitim verilecek mi? Bu konuda, Türkiye’nin tavrı ne olacak? 

Suriye muhalefetinin yaklaşık 4 yıldır Kürtleri içinde almadığı biliniyor. YPG ile IŞİD parantezine sıkışan Türkiye karar vermek durumda. YPG’nin ÖSO içinde küçük gruplarla, alanda, sembolik ittifaklar kurduğu haberleri yeni bir gelişme ama şimdilik mevzi bir durum. Ancak YPG’nin Özgür Suriye Ordusu’na katılması, Türkiye’nin dolaylı olarak YPG ile ilişkisini hayata geçirebilir.

Öte yandan Amerikan saldırısı IŞİD’e darbe vuracak olsa da olsa hava sahası ve ulusal sınırları gerekçe göstererek Esad rejimi buna itiraz ediyor. ABD’ye bizimle işbirliği yapmak zorundasınız diyor. Yani denklem giderek karışıyor.


Ve IŞİD’in mali kaynaklarını kurutma planı.
Bilindiği gibi IŞİD Irak ve Suriye’de Rakka’da ele geçirdiği bazı petrol kaynaklarını sınır ülkelerine kaçak yollardan satıyor. Türkiye’de bunların içinde olduğu söyleniyor. Türkiye’nin hem insan hem de petrol geçişinin önlemesi için sınırları tam denetime tabii tutması gerekiyor.

Ve Sünni ülkeler koalisyonu.
Ortadoğu’da mezhep ekseni üzerinden kurulan birliktekilerin çöktüğü ya da daha fazla sorun yarattığı bilinir. Çünkü bölgede mezhep koalisyonları çalışır gibi  görünse de yanıltıcıdır; son kertede çıkarlar ön plandadır.  
Üstelik bazı Sünni ülkelerin doğrudan IŞİD’le ilişkisi olmasa da bu yapılara konjonktürel olarak soğuk bakmadığı bilinir.
Mezhebi cephe, üstelik ABD-İran yakınlaşması, İran’ın Irak ve Suriye’de oynadığı rol ( özellikle Irak’ta İran birliklerinin IŞİD ilerleyişine doğrudan müdahale ederek Amerin kasabasını katliamdan kurtardığını, Kürtlere askeri yardımdan bulunduğunu unutmayalım) nedeniyle çok işlevsel olmaz; cepheleşmeyi arttırır. Üstelik Türkiye’nin bölgede belki de tek özgün politikası mezhepler üstü olmasıdır.
Peki ne yapmalı?

Türkiye cidde bildirgesine imza atmadı. Zaten Türkiye doğrudan askeri bir müdahalede bulunamazdı.  
Ancak, IŞİD konusunda yapabileceği en önemli şey sınırları olduğundan daha iyi koruması böylece temeli olan ya da olmayan iddialara yol açmamasıdır. Sınır bölgelerinde IŞİD çok sıkı takibe alınmalıdır. Bombardıman sonrası geri dönüşler başlayabilir.

Suriye’de muhaliflere verilen destek yeniden gözden geçirilmelidir. Suriye muhalefeti örgütlenirken daha şeffaf ve dikkatli olunmalı, ıIımlı muhalefet içinde kimlerin olduğu bilinmeli,  Rojava Kürtleriyle bağlantı kurup IŞİD’le mücadele konusunda destek verilmelidir.

Irak’ta Kürtlere askeri olmayacaksa mali desteğin verilmesi, Kürt bölgesinde sadece petrol olarak bakmaktan vazgeçilmesi gerekiyor. Üstüne üstlük, Ezidilere saldırı sonrasında PKK’da Irak Kürt bölgesinde bir aktör olarak ortaya çıkmış durumda. Irak ve Suriye’de krizlerin daha fazla derinleşmesi yeni IŞİD’leri doğuracak çünkü. Sonuçta Amerika bombalar ama etkilenecek olan komşu ülkeler ve Türkiye olur.

Artık, Irak ve Suriye’de daha düşük profil çizme zamanı gelmiştir. . 

3 Eylül 2014 Çarşamba



Gazze saldırısı sona erdi. Bir sonrakine mi bakacağız?

3.9.2014

Türkiye medyası haklı olarak 51 gün gündeminden düşürmediği Gazze'ye yönelik İsrail saldırısı ardından imzalanan ateşkesle yine kendi gündemine döndü. Geçmişte de öyle olmuştur.

Olayın sıcak, acılı görüntülerine ara verilince medya da Filistin/Gazze meselesini rafa kaldırır. Ta ki bir sonraki saldırıya kadar.

Gazze'de yaşanan vahşet bir gerçektir ama medyanın da şiddeti sevdiği başka bir gerçektir; şiddet sona erdiğinde herkes kaldığı yerden devam eder. Pek kimse bundan sonra ne olacağını sormaz; belki merak etmez, o ilk tepkisellik yerini sessizliğe bırakır.


Bir Gazze savaşı daha ‘ateşkes’le sona erdi. İlk değildi, görünen o ki son da olmayacak. Mısır’ın arabuluculuğunda, imzalanan ucu açık ateşkes sürecinde her zaman olduğu gibi çözümü zor maddeler daha sonraya bırakıldı; belli ki iki taraf da bu maddelerin hayata geçmeyeceğini biliyor.

Hamas ve diğer Filistinli grupların gösterdiği direniş ( bütün gruplar birlikte mücadele verdi) İsrail saldırısını durduramasa da askeri olarak İsrail’e ciddi bir darbe vurdu. Bunun sonuçlarını bir süre sonra göreceğiz. Ateşkes sonrası her iki taraf da ‘kendi zaferini’ ilan etti. Ama Gazze yine bir deprem bölgesine döndü, iki binin üzerinde insan hayatını kaybetti. Nereden bakıldığına bağlı ama hem Filistin hem de İsrail tarafının sonucu kendi açılarından ‘zafer’ olarak değerlendirmesi normal.

Baştan söylemek gerekirse Gazze’deki gayri insani durum ve kuşatma koşulları değişmeden, Filistin işgalden kurtulmadan  birkaç sene sonra yine ‘aynı manzara ile karşılaşmak’ kaçınılmaz.

Ateşkese gelince;

İsrail’in bölgede 'yenilmez armada' olduğu efsanesi 2006’de Lübnan savaşında Hizbullah'ın direnişiyle sona ermişti. Filistinli örgütler Gazze’de bunu bir kez daha yinelediler. Her ne kadar eşit güçlerin savaşı olmasa da İsrail ordusu hiç beklenmediği bir direniş, tünel savaşı ve roket yağmuru ile karşılaştı.

Hamas'ın 2009 sonrası, kısa sürede toparlandığı, roket kapasitesini arttırdığı ve hatta Ben Gurion Havaalanını bile tehdit ettiği görüldü ki bunlar İsrail için çok ciddi darbelerdir.


 Hemen ateşkes maddelerine* bakalım;

-Bu şartlarda Gazze’ye yönelik ambargo ve ablukanın kalkması değil görece gevşemesi söz konusu. ( Yeni hükümet programında da ambargonun tamamen kaldırılmasından söz edilmemekte ve “ İsrail’in Filistin’e yönelik saldırıları ve başta Gazze olmak üzere uyguladığı kısıtlamalar sona ermedikçe normalleşme mümkün olmayacaktır” denilmekte)


-Ateşkes anlaşmasında insani yardım ve Gazze’nin yeniden imarına yönelik malzemelerin içeriye girmesi, Gazze’nin nefes borusu olan Refah sınır kapısından insan ve mal geçişine izin verilmesi dışında hemen hayata geçmesi mümkün olan madde pek yok.

-2012’de taraflar arasında yapılan anlaşmanın aynısı gibi. Balıkçılar için deniz milinin uzatılması kısa vadede mümkün değil.

-En önemli madde sınır kontrolünün Hamas’tan alınıp Filistin uzlaşı hükümeti güçlerine verilmesi, mal, para girişlerinin uzlaşı hükümetinin denetiminde olması. Bu şekilde Filistin Yönetimi yani Mahmud Abbas 7 yıl önce ‘kovulduğu’ Gazze’ye geri dönecek. 40 bin memurun maaşının Filistin yönetimi olmadan Hamas tarafından ödenemeyeceği de biliniyor.

-Havaalanı, liman inşaatları ise çok gerçekçi değil, İsrail’in oyalama taktiğinden başka bir şey değil.

Yani, İsrail hükümeti, İsrail medyasının da eleştirdiği şekilde  durumdan memnun değil. Medya 51 gün süren saldırının net sonuç vermediği, imha edilen tüneller dışında (ki birçok tünel hala ayakta duruyor) 51 gün öncesine dönüldüğünü iddia ediyor.

-Filistin tarafı ise İsrail ordusuna karşı haklı bir zafer kazandığını söylüyor ki bu doğru. Gazze’de son aylarda tükenen umutlar direnişle yeniden filizlendi. Siyaseten  tükenme noktasına gelen Hamas’a yeniden umut olma noktasına geldi. Tabii ki bu durum ekonomik şartları düzeltmesine ve memur maaşlarını ödeyebilmesine bağlı. Aksi halde direniş, günlük hayat anlamında sorunlar devam ettikçe direniş sorgulanma noktasına gelebilir.

-İsrail, geleneksel ‘düşman yaratma’ ya da ‘düşmanıyla varolma’ şeklinde ifade edebileceğimiz devlet refleksini devam ettiriyor.

-İsrail, saldırı öncesinde şekillenen Filistin ulusal mutabakat hükümetini zayıflatmak ve Filistinli grupları yeniden bozmak amacındaydı. Hamas, siyaseten inişe geçtiği bir noktada İsrail saldırısına gösterdiği askeri dirençle yeniden ayağa kalktı.

-İsrail kurduğu savunma sistemi ile roket saldırılarını savuştururken, bu sistemin delinebileceğini gördü.

-Mısır İsrail-Filistin sorununda yine bir numaralı aktör olduğunu gösterdi.

-Filistin halkı her şeye rağmen direnebileceğini ve İsrail’in tüm saldırına karşı ayakta kalabileceğini gösterdi.


Ancak başta söylediğimiz gibi soruna köklü çözüm bulunmadıkça, İsrail, Filistin için adil, kabul edilebilir şartlarda bir devleti kabul etmedikçe aynı filmi başa sarılacak gibi.


*Ateşkes maddelerinde, Tüm sınır kapılarının açılması,
- Gazze'ye insani yardımların girmesine izin verilmesi,
- Gazze'nin sınırlarının kontrolü Hamas'tan alınıp, Mahmud Abbas'ın başında olduğu Filistin uzlaşı hükümetine verilmesi,
- Filistin uzlaşı hükümetinin gözetiminde Gazze'yi yeniden inşa etmek için yardım ve para girişine izin verilmesi,
- Balıkçılık yapabilmek için İsrail'in Gazze karasularında uyguladığı ablukanın 6 milden başlayarak daha sonra yavaş yavaş genişletilmesi (Filistinliler bu sınırın uluslararası kanunlara uygun şekilde 12 mile çıkmasını istiyor) , Ayrıca bir ikili anlaşmayla Mısır da Gazze'yle 14 kilometrelik sınırı paylaştığı Refah kapısını açmayı kabul etti.

-Bir ay sonra da Hamas üyelerinin serbest bırakılması, Filistinli mahkûmlar Gazze Havaalanı'nın yeniden inşa edilmesi ve aktif hale getirilmesi, Gazze'de ticaret için bir liman kurulması, Hamas, bir yıldır maaş alamayan 40 bin Filistinli polis ve hükümet çalışanının ücretlerinin ödenebilmesi için, dondurulan hesapların yeniden aktif hale getirilmesini istiyor.


19 Ağustos 2014 Salı


PKK VE YPG’nin IŞİD karşısındaki gücü bölgedeki dengeleri değiştiriyor

19.08.2014

Suriye'de IŞİD'in panzehrinin PYD/YPG olduğunu uzun süredir söyleniyor, söylüyoruz. Alandaki gelişmeler de bu konudaki öngörüleri doğrulamış gibi.  

Suriye'de uzun süredir IŞİD’a direnen, IŞİD'in savaş taktiklerini çözen yine YPG oldu.  Irak'taki IŞİD yürüyüşü ve sonrasındaki Ezidi katliamını takip eden süreçte, Şengal bölgesinde durumu kontrol altına alan ve ciddi bir tahliye operasyonu gerçekleştirmesinde YPG'nin Suriye'deki IŞİD’le savaşta edindiği tecrübenin büyük payı var.

PYD, Suriye’de PKK ile aynı kökten gelen parti. Silahlı kanadı ise YPG.

IŞİD’i çözen YPG oldu

Irak ve Suriye ordusundan ele geçirdiği silahlarla nizami bir ordunun donanımına sahip olan IŞİD aynı zamanda gerilla savaşı da yapabiliyor. PYD’nin silahlı kanadı YPG'nin Suriye'deki tecrübesi, verdiği gerilla savaşının IŞİD'e karşı avantaj sağladığı bu kez daha  ortaya çıktı.


PKK da devrede

Kandil'den aşağıya inerek Mahmur ve çevresinde savaşan PKK'lılar için de aynı durum geçerli. Silahlar eşit olmasa hem YPG hem de PKK, IŞİD karşısında direniyor; IŞİD’de eşit koşullarda gerilla savaşı bilen güçler karşısında tutunamıyor, tutunamadığı noktada halk desteğini kaybediyor. Her ne kadar Amerikan hava bombardımanı IŞİD’e ciddi darbe vuruyor olsa da, bu örgütle düzenli ordu taktiği ile savaşmak pek sonuç getirmiyor. Bu nedenle PKK’nın gerilla taktikleri ve sızma harekâtları Irak’ta önemli hale geliyor.  

IŞİD'in Suriye ve Irak'ta aldığı desteğin bir kısmı dönemsel çıkar ilişkisi olmakla birlikte büyük oranda etrafa saldığı korkuya dayanıyor. (İŞİD korku ve terörü yöntem olarak kullanarak askeri gücünü ikiye katlıyor)


Batı ve Türkiye PYD’yi, PKK’yı  yeniden değerlendirecek

En önemlisi, birkaç yıldır IŞİD'e karşı savaşıyor olmasına rağmen Batı tarafından görülmeyen PYD/YPG örgütlenmesinin artık kale alınacak duruma gelmiş olması. Irak'taki bu operasyon sonrası PYD'nin  Suriye'de, PKK'nın da Irak'ta yeniden değerlendirileceğini söyleyebiliriz.  

Bu anlamda Şengal Dağı’nda Amerikalı uzmanların HPG ya da YPG savaşları ile görüntü vermesi de şaşırtıcı değil. Şengal Dağı Ezidilerin tahliye operasyonu Batı nezdinde YPG’nin kredisini arttırmış durumda. Ayrıca, Kürt Bölgesel Yönetimi Başkanı Mesud Barzani'nin PKK militanlarının Mahmur'u korumak için aşağıya inmelerine izin vermesi, aynı fotoğraf       karesinde poz vermesiyle birlikte bazı eski anlayışlar, şimdilik bile olsa, kırılmış gibi görünüyor. Özellikle Kürt Bölgesel Yönetimi bundan sonra Rojava’da PYD ile yeni bir ilişki düzeyi başlatacaktır.

Türkiye ve PYD

Batı ve Türkiye Suriye savaşının başlangıcından bu yana PYD ile mesafeli ilişki kurarak ya da ilişki kurmayarak, bu yapılanmayı Suriye muhalefeti içinde görmedi. Ancak, Suriye muhalefeti büyük oranda çökerken PYD ayakta kaldı. YPG’nin Suriye’de IŞİD’e karşı verdiği mücadele, Şengal operasyonundan sonra daha görünür hale geldi.

PKK ile görüşüp PYD’ye uzak durmak çelişkili

Bugüne kadar Rojava politikasını KDP ile yürütmeye çalışan PYD’ye uzak duran Türkiye de, muhtemelen Suriye’de muhaliflerle olan politikasını artık gözden geçirecek, IŞİD’e karşı Kürtlerin mücadelesini görmezden gelmeyecektir.  Öte yandan Türkiye’de PKK ile görüşen ‘devletin’ Suriye’de PYD’ye uzak durması zaten çelişkili ve anlamsız.

Üstelik Rojava Kürtleri yıllar önce Türkiye’den göçen, Türkiye Cumhuriyeti vatandaşlarının akrabaları.

Irak ve Suriye'de olanlar bölgede Kürtler ve farklı Kürt partilerinin yeniden yükselişinin işareti olduğu kadar Suriye ve Irak'ta hem Bölgesel Yönetim hem de Rojava Kürtleri açısından kendi aralarında da yeni ilişkiler anlamına geliyor.

Durum Kürt Bölgesel Yönetimini aşar

Tüm bu gelişmeler ışığında Türkiye'nin, PYD’yle, politikasını revize etmesi kaçınılmaz gibi. PKK liderliği ile zaten görüşen ‘devletin organları’, PYD ile ilişkilerini de Suriye bağlamında yeniden değerlendirecektir.   


Türkiye, Irak ve Suriye’de olanları göz önüne alarak, her iki coğrafyadaki olumsuzlukları avantaja çevirebilir. Zaten son gelişmelerle birlikte sadece Kürt Bölgesel Yönetimi ile Suriye ve Irak’taki politikaların belirlenemeyeceği ortaya çıktı.