السلام

Mustafa Shahin'in tercümesiyle 

   Mete Çubukçu مته تشوبوكتشو

نعود دائماً إلى نفس السؤال: في أية مرحلة نحن في مفاوضات السلام؟ لم تعد الاجابة صعبة جداً, ليس أسوأ من البارحة أو أفضل من اليوم. هذا يعني أن المفاوضات تراوح مكانها. ولكن حتى لو لم تكن هناك تطورات في المفاوضات فإنه لن تكون هناك أيضاً عودة إلى الوراء.

طرفا المفاوضات منذ بدايتها يستخدمان مبدأ: "لنعط أقل ما يمكن أعطاءه" أو "لنحصل على أكثر ما يمكن الحصول عليه" .

السبب هو وجود "مشكلة ثقة" بين الطرفين.

هناك أربع مواد تتضمن ستون بنداً قدمها أوجلان, والدولة على علم بهذه البنود, ويستحيل عدم معرفتها ذلك. والحكومة لا تدلي بتصريح "لا توجد بنود" بل تقول بأنها "لم تدرسها بعد". حتى لو لم تدرس الحكومة البنود فإن المصالحة متوقفة على المادة الرابعة.

لأن المواد الثلاث الأولى مثل تحويل تركيا والشرق الأوسط إلى دول ديمقراطية وتبديل الدستور وتعريف جديد للمواطنة وحتى احتمالية إضافة الكثير من البنود يعتبر أمراً يمكن البحث فيه.

المهم هو معرفة ماذا ومتى سيحصل, وكيفية ذلك يتدرج في المادة الرابعة وهو قسم إجراءات التنفيذ. ويؤكد أوجلان في قوله "إن بدأت المفاوضات بشكل رسمي فإني أضمن إيصال الطرفين خلال 4-5 أشهر إلى الحل". أي, هناك شرط أساسي وهو: "رسمية المفاوضات السارية" أي الموافقة عليه من قبل مجلس الشعب/البرلمان.

وكما يبدو بأن الحكومة أخذت تدابير مسبقة لسير مفاوضات السلام, ولكن لا تبدو الشروط مواكبة لبدء المفاوضات. مازلنا في مرحلة الانتقال إلى المفاوضات.

وخلاصة الأمر أن الانتقال إلى مرحلة المفاوضات الحقيقية ما زالت في مرحلة عدم الثقة والشكوك. والأهم من الثقة والشكوك المتبادلة أن سير المفاوضات لا تقف على أشخاص أو حكومات.

وأهم نقطة حساسة وخطيرة في الفترة الأخيرة هي "النظام العام" وهو أسم على مسمى لأن "النظام الجديد" كانت في مرحلة لم تكن في الحسبان أبداً.

الحكومة من جهة تقول للحركة السياسية الكردية KSH  "أنهوا مؤسساتكم في المدن ولن يبقَ هناك مشكلة أو خلاف في النظام العام". فترد الحركة السياسية الكردية KSH  بإصرار"الأمر الذي يحتاجه النظام العام هو ديمقراطية النظام العام لا أكثر".

لم يعد هناك احتمال للحرب على الجبال.

ولكن يجب الأخذ في الحسبان أهمية المدن. لأن إتحاد المجتمعات الكردستانية كما هي مسيطرة على الجبال قوية في المدن أيضاً, وتكمن المشكلة المعقدة في هذه النقطة.

إتحاد المجتمعات (أعتقد المنظومات) الكردستانية لا تريد ترك السلاح بلا ثمن.

ولكن يبدو بأن مفاوضات عملية السلام لن تتقدم كثيراً لافتقارها إلى تصاريح رسمية وموقعة من قبل الحكومة بحيث تشمل الحكومات القادمة. ولأن ذلك يتعارض خلافاً لمفهوم المفاوضات.

البنود التي تتضمن الحكم الذاتي الديمقراطي غير واضحة في الوقت الراهن, وخاصة قيلت أنه لا توجد. والأهم من كل ذلك أن هذه العملية لوحدها لا تفيد بشيء.

قد يحصل نقاش وجدال أكثر لو كان الموضوع يخص حدود الانتخابات التي تتمثل باجتياز نسبة عشرة بالمئة, ولكن واضح بأن هذا الأمر ليس مهماً في الوقت الراهن. الهدنة لا تستمر بخطوات بسيطة وصغيرة جداً.

كما ذكرناها مسبقاً "مشكلة الثقة" تبقى هي المسيطرة. رأي الحركة السياسية الكردية "الحكومة تحاول أن تكسب الوقت إلى أن تصل إلى الانتخابات, هل سيتم إعادة ذلك من جديد؟

لن يهاجم أحدٌ بالسلاح دون أسباب, ولكن يبدو بأن الحركة السياسية الكردية لن تترك السلاح حتى لو لم يحصل ذلك .

هل الكوب مليئٌ أم فارغ؟

يبين سري ثريا أوندر Sırrı Süreyya Önder ذلك "الكوب من الكرتون ولا يظهر عمقه".

وفي النهاية يتبين لنا بأن الطرفان يعيشان حالة من التوتر وعدم الثقة بالطرف الآخر وستكون 

المفاوضات تحت رقابة الطرفين. 

Têgihiştina li Başûrê Kurdistanê: Dema ku DAIŞ hat Tirkiye tune bû!

METE ÇUBUKÇU

Çeviri: Azad ZAL

Piştî êrîşên DAIŞê rewşeke nû li herêmê peyda bû. Serdana serokwezîr Davutoglu hem ji bo hikûmeta navendî (Bexda) û hem jî ji bo Rêveberiya Herêma Kurdistanê mirov dikare wekî ‘lêveger’eke nûbûnê bibîne. Ango, ji bo rêveberiya navendî (Bexda) motîvasyoneke ji bo destpêkê dixuyê, lê ziyareta wî (Davutoglu) ya Hewlêrê cudatir e.

Gelo ew ê di navbera Hewlêr û Bexdayê de gelek tişt biguherin? Ez ji vê yekê biguman im. Li Iraqê Erebên Sunî û Şiî di nava xwe de û di nava wan û Kurdan de pevremayîna bi tenê li ser aboriyê, ji bo demdirêjiya dahatuyê berhewa ye. Ew ê li derekê biqete. Jixwe tiştê ku wan bi hev re dihêle zêdeyê budçeyê tu tişt nemaye.

Em rewşa Bexdayê wekî mijar ji bo nivîseke din bihêlin û dîsa vegerin ser Hewlêrê.

Berî DAIŞê û piştî DAIŞê

Dema ku mirov ji aliyê Hewlêrê de lê binêre li Iraqê ji bo Gelê Kurd û Rêveberiya Herêma Kurdistanê rewş wiha ye; êdî mesele berî meha Pûşperê û piştî wê, ya jî berî DAIŞê û piştî DAIŞê ye.

Ji aliyê Tirkiyeyê ve her çi qas zêde neyê hîskirin jî (neyê xemkirin jî) dema ku DAIŞê xwe gihand ber deriyên Hewlêrê ji bo Kurdên Iraqê êdî ev bû wekî mîlad.

Divê em bibêjin ku meseleya DAIŞê ji bo Kurdên Iraqê meseleya heyînê ye. Her wekî ku li Kobanê jî heman rewş heye. Ango wekî ku ji aliyê Tirkiyê ve xuya dibe nîn e. Jixwe ew jî dikin nakin nêzikahiya Tirkiyê ya li ser vê mijarê fam nakin.

Têgihiştina kolanê: Tirkiyeyê me bitenê hişt

Dema ku DAIŞ nêzî Hewlêrê bû, Rêveberiya Herêma Kurdistanê (RHK) li hêviyê bû ku Tirkiye demlidest piştgiriyê bide, lê ev bi awayeke tatmînkar nehat dayîn. Rêveberiya Herêma Kurdistanê her çi qas gazincbar be jî bi daxuyanî û peyamên nerm û dîplomatîk derbas dikir, lê ev nermî û nêzikahiyên dîplomatîk li kolanê nayê dîtin. Li kolanê têgihiştin ev e: Tirkiye me bi tenê hişt, dema ku pêwistî pê hebû bi hewara me nehat.

Tirkiyeyê jî daxuyanî da û got ku ji xuleka pêşîn de em bi RHK re di nava pêwendiyan de bûn. Ev rast e, lê raya giştî li wê demê mêze dike, wê demê Tirkiye piştgiriyeke berbiçav nedabû. Ango RHK li hêviya piştgiriya leşkerî bû.

RHK ji aliyê Tirkiyê ve têdigihîjê ku rewşa rehîneyan destê wê girê dide, lê… Teferûat di vê “lê” de ye…

ÇETELEYA DAIŞê

Ji lew re gelê Kurd ê Iraqê (Ji bo Kurdên Rojava jî heman tişt derbasdar e.) mesela DAIŞê wekî mîladekê ye û dibêje; ‘di vê demê de kî li pişta kî be, dertê meydanê û hesabê wê tê kirin’.

Wekî nimûne, her çi qas niyeta Îranê cuda be jî, ji herêmê re şandina çekan, heta şandina leşkeran ji aliyê tu kesê ve nayê jibîrkirin. Wisa xwiya ye ku bîreweriya dîrokî jî ew ê ji bîr neke. Ya jî ji aliyê welatekê weke Albenyayê û 60 welatan ve alîkariya berbiçav û gelek jê pişgiriya leşekerî hate kirin. Hinek jê sembolîk bin jî ji aliyê gel ve girîng tê dîtin.

Helwesta Tirkiyeyê mijara rexneyê ye

Têgihiştina ku Tirkiye dereng ketiye û rexneyên tevgerên siyasî ê Kurdan zorê daye RHK, ango zorê daye Partiya Demokrat a Kurdistanê (PDK) ya ku di bin serokatiya Mesud Barzanî de ye, heta wekî kozekê li hember hatiye bikaranîn.

Kurt û Kurmanciya wê ev e: “Binêrin, we pişta xwe da Tirkiyeyê, di dema herî zor û xirab de we nêzikahiya wê dît.” Tê gotin ku li Hewlêrê di nava rêveberiyê de li ser têkiliyên bi Tirkiyê re dubendî hene. Ev kî ne jixwe tê texmînkirin…

Di dema ziyareta Davutoglu de Tirkiye, piştgiriya xwe ya ji bo RHKê nîşan da. Heta berê ji bo Kerkûkê behsa ‘xetên sor’ dihate kirin, heman tişt ji bo Herêma Kurdistanê jî hate gotin. Em li vir kevaneyekê vekin: Ji bo Tirkiyeyê ‘Xetên sor’ ên ji bo Kerkûkê û mudaxeleya li ser Kerkûkê êdî li holê nemane.

Paşdexisitan Kurdan zehmet e

Piştî êrîşa DAIŞê êdî Kerkûk di destê Kurdan de ye, û wisa dixwiyê ku ew ê wisa jî bimîne. Me eniyên herêmê dît. Rêveberiya Herêma Kurdistanê ew ê ji pozîsyona xwe ya derdora Kerkûk û Mûsulê paşve venekişê, ango ew ê ji herêmên ku bi dest xistiye dernekeve.

Niha Leşkerê Tirk, ji bo çekdariyê pêşmergeyan perwerde dike. Ji bo Kobanê di navbera Tirkiye û RHKê de ‘peymana korîdorê’ didome. Tê gotin ku ‘Ji bo Tirkiyê sînorên Kurdistanê zor girîng e’.

Pirsgirêka baweriyê

Her wisa be jî, ji bo mirovên kolanê li Tirkiyê têgihiştina DAIŞê û li Hewlêrê têgihiştina DAIŞê gelek cuda ye. Heta hin kes dibêjin ku Tirkiye vê meselê gelek basît dibîne.

Ev meseleya têgihiştinê girîng e û divê ku bê sererastkirin: Ji ber ku têgihiştina li ser têkiliya Tirkiye û DAIŞê ya li Rojava û ya li Başûrê Kurdistanê heman îdîa ne.

Têkiliya navbera Enqere û Hewlêrê qut nebûye û qut jî nabe. Lê ji niha û bi şûn de ku Kurd gav biavêjin dê çend caran bifikirin hêna ew ê gav biavêjin. Divê ku bawerî ji nû ve saz bibe. Pirsgirêk bawerî ye. Mesele ew e ku di rojên giran de piştgirî ew ê hebe yan tune be.

Xeta û wendakirina demê

Rêveberiya Herêma Kurdistanê di mercên ku hene de, nayê texmînkirin ku ew ê têkiliyên bi Enqerê re biguherin. Petrol ew ê di ser Tirkiyê re here. Wekî din çare tune ye. Lê Tirkiye jî mecbûr e ku di derveyê Rêveberiya Herêma Kurdistanê de bi Bexdayê re ji nû ve têkilî deyne.

Ango, li ser xetayên ku berê çêbûne sererast bikin dixebitin. Ango, dema ku ji dest çûye dîsa dixwazin bi dest bixin. Sedem her çi be jî ev yek nayê gotin.

Dahatuya Iraqê heye gelo?

Baş e, Hewlêr û Bexda xwe nêzî hev didin, da ku krîza aboriyê derbas bikin. Bi tenê bi Enqerê re pêvajo pêş de naçe, vê yekê dibînin û dibêjin çi dibe çi nabe bi Bexdayê re li hev tênê. Sedem jî ev e. RHK ji aliyê aboriyê ve tengijiye, bi tenê bê ku pişta xwe bide Tirkiyeyê ji xwe re li alternatîfan digere û hwd.

Ji ber ku li Iraqê bi Erebên Şiî û Sunî re hêviya dahatuyekê bi pir hindik kesan re heye: Ku Kurd artêşeke xwe ya ku wan biparêze ava bikin, ji bo aboriya xwe jî bikaribin petrolê bifiroşin, ji navendê cudatir bi serê xwe bikaribin bingeha aboriya xwe ava bikin û pêk bînin, ji bo ku serxwebûna xwe diyar bikin ew ê zêde nesekinin.

Dahatuyeke domdar ya di navbera Hewlêr û Bexdayê de tune ye. Ji lew re ew ê rewşa Bexdayê çawa bibe ne diyar e. Ji ber ku di navbera Erebên Şiî û Sunî de dahatuyekê tune ye. Pir hindik kes ji vê dahatuyê bihêvî ne: Ku Kurd artêşeke xwe ya ku wan biparêze ava bikin, ji bo aboriya xwe jî bikaribin petrolê bifiroşin, ji navendê cudatir bi serê xwe bikaribin bingeha aboriya xwe ava bikin û pêk bînin, ji bo ku serxwebûna xwe diyar bikin ew ê zêde nesekinin.

Di vê merhaleyê de RHK divê ku ji aliyê leşkerî, siyasî û aboriyê ve xwe di ber çavan re derbas bike. Her çi qas serxwebûn armanc be jî li herêmê rewş gelek şkestbar û xeternak e.

DAIŞ wekî kaxidê turnusolê ye

Rastiyekê jî derket holê ku li hember tehdîta DAIŞê Kurdên Tirkiyê, yên Suriyê û yên Iraqê her çi qas bi hev re bijîn jî di xala dawîn de ew Kurd bi hev re bin û ew ê hev biparêzin û li hev xwedî derkevin. Li Kobanê û Mexmûrê vê rastiyê derkete pêş çavan.

Di encamê de DAIŞ ji bo her kesê bû wekî kaxidê turnusolê; Ji bo Hewlêrê û Bexdayê û Enqerê û Rojava ev rastî derket meydanê. Kî xwedî helwesteke çawa ye, kî raberî ruyê rastiyê yê tund bû, kî bi sivikayî nêzikê DAIŞê bû û kî nebû derket û ev pirs dê hê dûdirêj bibin.

Ez bi gotineke dostekî xwe yê li Hewlêrê bi dawî bikim: “Ez ji Tirkiyeyê fam nakim. Di derveyê Tirkiyeyê de alternatîfa Rêveberiya Herêma Kurdistanê tune ye. Ma ew ê berê xwe bide Tehranê, ya jî ew ê berê xwe bide Bexdayê? Ev ne mumkun e. Me bi vî awayî tercîha xwe kiriye, lê di meseleya DAIŞê de Tirkiye çima ew qas sivik nêzik dibe nayê fêmkirin. Di serdana dawî de hinek çêbû. Lê dîsa jî Kurdan li ciyekî vê yekê nivisandin.”

İmralı ile Kandil arasında çelişki yok, olsa olsa nüans var

03/12/2014 

diken.com 

METE ÇUBUKÇU

Kamuoyu, süreci ‘çözmek’te zorlanıyor. Çözüm sürecini destekleyen, karşı çıkan, destekleyen ama detaylarda itirazı olanlar, sürece halel gelmemesi için olumsuz noktaları görmezden gelenler, her şeye rağmen kulaklarını yüksek sesle bağıranlara kapatanlar var.

Tabii ki sürecin gidişatını, vadettiği gelecekten çok, durduğu siyasi perspektifin bekası adına günlük siyasete yontmaya çalışanlar da söz konusu. Bir de bu işe, barışın ilkeler temelinde, eşit zeminde, hukuki temelde müzakerelerle yürütülerek kotarılacağına inanıp Türkiye’nin barış ve demokrasiye ihtiyacıyla yola çıkanlar. Tabii ki bu sürece hiç inanmayan ve istemeyenler de mevcut.

Karşılıklı irade önemli ama yetmeyebilir

Her şeye, tüm tartışmalara ve kafa karışıklıklarına rağmen uzun süredir dağda çatışmanın olmaması ciddi şekilde değerlendirilmesi gereken bir konu. Evet, sürecin devamına yönelik karşılıklı bir irade var ve bu önemli. Ama bu irade mevcut haliyle yetmeyebilir.

Nitekim Ortadoğu’nun içinde bulunduğu girdabı düşününce bu iradeyi ileriye taşımak için vakit kaybetmemek gerektiği ortada.

Çözüm sürecini uzattıkça, sorunun ve çözümün uluslararası hale geldiği, Irak Kürdistanı ve Rojava’daki IŞİD’e karşı savaşla birlikte Kürt meselesinin her ülkenin kendi meselesi olmaktan çıktığı da sır değil. Süreç uzadıkça çözümün kendisi de ait olduğu topraklara uzak düşecek gibi.

Çünkü bölgede, farklı ülkelerdeki sorunun çözümü sadece o ülkelerle sınırlı değil; doğrudan bölgedeki gelişmelerle bağlantılı. Her ülke kendi içindeki meseleyi Kürtlerle birlikte çözmeyi başarabilir; ama bu çözümün, bölgede Kürtlerin genel konumundan bağımsız olarak ele alınması giderek zorlaşabilir.

Atlanan cümle

Bu cümlelerin ardından sürecin geldiği noktada HDP heyetinin son İmralı ziyareti sonrası açık kanallardan paylaştığı bilgiler üzerinden bir değerlendirme yapacak olursak, belki birçok kişinin atladığı ya da görmek istemediği bir cümle sanki bundan sonraki gidişatı belirleyecek gibi görünüyor.

Sırrı Süreyya Önder’in Öcalan’dan aktardığı cümle şöyle: “Yine sürecin başlangıcında gerillanın geri çekilme yürüyüşüne değinerek, buna karşın kalekol ve HES yapımlarına odaklanılmasını eleştirdi. Yasal güvence sağlanmadan yaptığı bu çağrılarında yanılgılı olduğunu ve Türkiye halklarına özeleştiri verdiğini açıkladı.”

Öcalan 2013’ün Mart ayındaki Nevroz’da dağlardaki silahlı güçlere geri çekilme ve Türkiye topraklarından çıkma sinyalini verdiği silahsız siyaset çağrısı yapmıştı.

İmralı şimdi, “Buna paralel adımlar atılmadı, ilerlemek istiyorsak somut adımlar gerekir aksi halde yeni bir çekilme çağırısı yok” diyor.

Savaş çağrısı değil, güven eksikliği

Bu sözler belki farklı görüşmelerde ele alınan ama ilk kez bu kadar net olarak telaffuz edilen bir durum. Kastedilen şu: Bundan böyle İmralı’da devletle yapılan görüşmelerde üzerinde mutabık kalınan konularda adım atılmaz, resmi müzakerelere başlanmazsa PKK pozisyonunu koruyacak.

Bir savaş çağrısı değil tabii ki bu. Ancak çözüm, resmi ve yasal düzeyde belli bir aşamaya gelmedikçe, taraflar sözlerinde durmadıkça silahlı güçler de kendi pozisyonlarını koruyacak. Artık tek tarafı adım atılmayacak.

Yani özetle sürecin gidişatını yönelik bir güven eksikliği devam ediyor, verilen sözlerin tutulmadığı havası hakim. Bu PKK için de geçerli tabii ki.

Öcalan ile Kandil arasında çelişki yok

Uzun süredir Kürt siyasi hareketinde belki alçak sesle ama çokça dillendirildiği üzere devletin/hükümetin/görüşmecilerin ‘Kürtleri oyaladığı’ kanısı hâkim. Hükümet cenahında ise Kürt hareketine yönelik ‘Lider bizimle uyumlu davranıyor’ şeklinde özetlenebilecek bir hava var. Öcalan’ın yukarıdaki cümlesi, son dönemlerin moda tabiriyle, bir algı operasyonuna izin verilmeyeceğinin ve durumun ‘iyi-kötü’ meselesi olmadığının işareti.

Öcalan, Kürt siyasi hareketine kontrolü kendisinde olduğunun, Kandil ve Kürt siyasi hareketinin farkı kanatlarından gelen talep ve itirazları da değerlendirdiğinin mesajını veriyor. Bu nedenle Öcalan ile Kandil arasında ‘çelişki’ yok; varmış havası yaratanlar yanılıyor. Ortadoğu’da 30 kusür yıldır ayakta kalan bir yapının İmralı/Kandil gibi ayırımlarla farklı noktalara gitmesi beklenemez.

Savaş PKK’nın pozitif algısını da terse çevirebilir

Üstelik son dönemde Batı nezdinde yeniden değerlendirilen, IŞİD mücadelesinde öne çıkan, yani bir aktör olarak ele alınmaya başlanan PKK çizgisi için bir bölünme şimdilik zor görünüyor.

Diğer açıdan PKK’nın Irak ve Suriye’de YPG ile cephe genişletmesi sonrası, Türkiye’de yeni bir savaşı göze alması da zor. Bir savaş Batı nezdindeki ‘pozitif algıyı‘ da tersine çevirebilir.

Özetle Kandil ile Öcalan arasında uçurum yok, olsa olsa nüans var; son kertede birbirini tamamlayan yapılar bu ikisi. Ancak son karar verici tabii ki Öcalan.

Bu açıdan ‘Kandil kötü Öcalan iyi’ kampanyası da sadece niyet beyanı ve kafa karıştırmadan başka bir şey değil. Öcalan’ın özeleştiri açıklaması tüm bunlara yanıt ve sürecin devamı açısıdan da önemli.

Irak Kürdistanı’ndaki algı: IŞİD geldi, Türkiye yoktu!

24/11/2014 15:32 diken.com 

METE ÇUBUKÇU

Başbakan Davutoğlu’nun Bağdat ve Erbil seferleri, IŞİD nedeniyle bölgede yeni ortaya çıkan durum sonrası, hem merkez hem de Kürt yönetimine yönelik bir ‘tazelenme’ manevrası sayılabilir. İlişkilerin dibe vurduğu merkezi yönetimle yeni bir başlangıcın motivasyonu, Erbil ziyaretinden daha farklı.

Erbil ile Bağdat arasında çok şey değişir mi? Şüpheliyim. Irak’ta Sünni ve Şii Arapları kendi aralarında ve Kürtlerle sadece ekonomik bağlarla bir arada tutmaya çalışmak uzun vadede nafile bir çaba. Bir yerde kopacak. Zaten onları tutan neredeyse bütçe paylaşımı dışında pek bir şey yok gibi.

Bağdat’ı bir başka yazıya bırakıp Erbil’e dönelim.

IŞİD öncesi ve IŞİD sonrası

Fotoğraflar: Reuters

Erbil’den bakınca Irak Kürt halkı ve yönetimi açısından haziran öncesi ve sonrası ya da IŞİD öncesi ve sonrası var.

Türkiye’den çok hisedilmese de (umursanmasa da) IŞİD’in Erbil’in kapısına dayanması Iraklı Kürtler için bir milat.
Ve söyleyelim: IŞİD meselesi Iraklı Kürtler için varoluş meselesi, tıpkı Kobani’de olduğu gibi. Yani Türkiye’den göründüğü gibi değil. Zaten onlar da Türkiye’nin bu konudaki yaklaşımını anlayamıyor.

Sokaktakı algı: Türkiye bizi yalnız bıraktı

IŞİD’in Erbil kapılarına dayandığında Kürdistan Bölgesel Yönetimi’nin (KBY) en hızlı ve somut desteği Türkiye’den beklediği, ama bunun tatmin edici şekilde karşılanmadığı artık bir sır değil. Kürt yönetimi Türkiye’ye sitemkar olmasına rağmen, yönetimin görece yumuşak diplomatik açıklamaları sokaktaki algıya pek yansımamış. Sokaktaki genel algı şu: Türkiye bizi yalnız bıraktı ve gerektği zaman yanımızda olmadı.

Türkiye ise ilk dakikadan itibaren Kürt yönetimiyle temas içinde olduğunu açıkladı. Bu doğru ama kamuoyu o dönem somut bir desteğin sağlanmamış olmasına bakıyor; yani Kürt yönetiminin beklediğ askeri desteği.

Rehineler meselesinin Türkiye’nin elini bağladığını Kürt yönetimi anlayışla karşılıyor ama… Ayrıntı işin amasında.

IŞİD çetelesi

Çünkü Irak Kürt halkı (Rojava Kürtleri için de aynı durum söz konusu) IŞİD meselesinin bir dönüm noktası olduğunu ‘bu dönemde kimin kimin yanında olduğunun çetelesinin tutulduğunu’ söylüyor.

Örneğin, niyeti farklı olsa da İran’ın anında bölgeye silah ve hatta asker indirmesini kimse unutmuyor, tarihsel hafıza da unutacak gibi değil. Ya da aralarında Arnavutluk’un bile olduğu, çoğunun silah desteği sağladığı 60’a yakın ülkenin şu ya da bu şekilde destek bildirmesi, somut yardımda bulunması, bir kısmı sembolik olsa bile, önemseniyor.

Türkiye’nin tavrı eleştiri malzemesi

Türkiye’nin geç hareket ettiği algısı  ve farklı görüşteki Kürt siyasi hareketlerin eleştirileri KBY’ye, daha doğrusu Mesud Barzani’nin liderliğindeki Kürdistan Demokrat Partisi (KDP) yönetimini de zorlamış, hatta yönetime karşı kullanılan bir koz haline de gelmiş.

Türkçesi şu: “Bakın sırtınızı dayadığınız Türkiye’nin en kritik andaki tavrını gördünüz.” Erbil’de yönetim içinde Türkiye’yle ilişki açısından fikir ayrılıklarından söz ediliyor. Kimler olduğu tahmin edilir tabii ki…

Erbil ziyareti sırasında Türkiye, KBY’ye desteğini gösterdi, hatta bir anlamda eskiden Kerkük için geçerli ‘kırmızı çizgi’ye benzer bir açıklama Irak Kürdistanı için yapıldı. Bir parantez açalım: Kerkük’ün ve Kerkük’e herhangi bir müdahalenin Türkiye için kırmızı çizgi olduğu günler geride kaldı artık.

Kürtlerin geriletilmesi zor

IŞİD saldırısı sonrası Kerkük artık Iraklı Kürtlerin kontrolünde, öyle de kalacak gibi görünüyor. Bölgedeki cepheleri gördük. Kürt yönetiminin Kerkük ve Musul yakınlarındaki pozisyonlarından geri çekilmesi pek olası değil.

Şimdilerde Türk askeri, Peşmerge’ye silah eğitimi veriyor. Kobani’ye yönelik Türkiye ile Kürdistan yönetimi arasındaki‘koridor anlaşması’ devam ediyor. ‘Kürdistan sınırının Türkiye için hayati önemde olduğu’ açıklanıyor.

Güven meselesi

Öyle olsa da sokaktaki insanlar için Türkiye’deki IŞİD algısıyla Erbil’deki algı çok farklı, hatta Türkiye’nin bu konuyu hafife aldığını söyleyenler de var.

Bu algı meselesi önemli ve düzeltilmesi lazım: Çünkü, Rojava’daki algıyla Irak Kürt bölgesindeki Türkiye-IŞİD ilişkisine yönelik iddialar aynı.

Ankara ile Erbil arasında ilişki kopmuş değil, kopması da zor. Ancak, Kürtler, bundan sonra bazı noktalarda adım atarken birkaç kez düşünecek. Güven tazelenmesine ihtiyaçı var. Sorun güven meselesi; zor gününde yanında olup olmama meselesi.

Yanlışlar ve kaybedilen vakit

Kürt yönetiminin varolan koşullarda Ankara’yla ilişkilerinin değişeceği tahmin edilmiyor. Petrolün Türkiye üzerinden gitmesinden başka çare yok ama, Türkiye’nin de Kürt yönetiminden başka Bağdat’la da yeniden ilişki kurma zorunluğu ortada.

Yani yapılan bir önceki yanlışlar tamir edilmeye çalışılıyor. Yani kaybedilen vakit yeniden kazanılmaya çalışılıyor. Nedense bunu söylemekten bile imtina ediliyor.

Irak’ın geleceği var mı?

Hoş, Erbil de Bağdat’a şimdilik yanaşarak ekonomik krizini aşmaya çalışıyor. Sadece Ankara’yla sürecin gitmediğini görerek ve ne olur ne olmaz diyerek Bağdat’la şimdilik anlaşmalarının nedeni de bu. Kürt Yönetimi’nin ekonomik olarak sıkışması, sadece Türkiye’ye dayanmayarak alternatif araması vb.

Çünkü Irak’ta Şii ve Sünni Araplarla bir gelecek olduğunu düşünenlerin sayısı az: Kürtler Kendilerini koruyabilecekleri bir ordu kurup, ekonomiyi yürütecek bir petrol satışı kapasitesine ulaştıklarında ve merkezden bağımsız bir ekonomik yapı gercekleştirirlerse bagımsıxlık için çok tereddüt etmezler.

Ama Erbil ile Bağdat arasında sürdürülebilir bir gelecek zor. Çünkü Bağdat’ın ne olacağı belli değil. Çünkü Irak’ta Şii ve Sünni Araplarla bir gelecek olduğunu düşünenlerin sayısı az: Kürtler Kendilerini koruyabilecekleri bir ordu kurup ekonomiyi yürütecek bir petrol satışı kapasitesine ulaştıklarında ve merkezden bağımsız bir ekonomik yapı gerçekleştirirlerse bağımsızlık için çok tereddüt etmezler.

Tam da bu nokta KBY askeri, siyasi ve ekonomik açıdan kendini yeniden gözden geçirmek zorunda. Bağımsızlık bir amaç olsa da bölgede durumun ne kadar kırılgan olduğu ortada.

Turnusol kağıdı olarak IŞİD

Bir de tabii ki IŞİD tehdidiyle Türkiye, Suriye ve Irak’taki Kürtlerin, şimdilik geçiçi birliktelik yaşıyor gibi görünse de son kertede birlikte olabilecekleri ve birbirlerini savunabilecekleri görüldü, Kobani ve Mahmur’da olduğu gibi.

Velhasıl, IŞİD herkes için bir turnusol kağıdı; Erbil, Bağdat, Ankara, Rojava açısından. Kim nasıl tavır aldı, kim gerçeğin sert yüzüyle karşılaştı, kim IŞİD’ı hafife alıyor soruları daha uzun süre sorulacak.

Erbil’deki önemli bir dostumun sözleriyle bitirelim: “Türkiye’yi anlayamıyorum. Kürt yönetiminin Türkiye dışında alternatifi yok. Tahran ya da Bağdat’a mı dönecek yüzünü? Mümkün değil. Biz böyle bir tercih kullanmamıza rağmen Türkiye’nin IŞİD meselesini bu kadar hafife alması anlaşılır gibi değil. Tabii ki son ziyaretle biraz tamirat yapıldı. Ama Kürtler yine de bir yere not aldı”.

Sınırdaki, hatta içimizdeki tehlike: Peşaver sendromu

21.10.2014 diken.com 

Koalisyonun Suriye planının ilk ayağı IŞİD’e yönelik hava harekâtı, ikincisiyse belli sayıda muhalifin eğitilip-donatılacak ‘yeni bir muhalif ordu.’ İsmi de herhalde ‘Yeni’ Özgür Suriye Ordusu olur. Çünkü Türkiye’de örgütlenen, Türkiye’nin örgütlediği eskisinin hükmü kalmadı. Hatta bazıları şu anda El Kaideci Nusra Cephesi, İslami Cephe içinde, bir kısmı da IŞİD içinde olabilir.

Plana göre yeni ordunun belli sayıda askeri Türkiye’de eğitilecek, elemanlar MİT tarafından seçilecek; diğer kısmı da Suudi Arabistan’da şekillenecek.

Soru çok

Yeni ordu bir süre sonra eskisi gibi olabilir mi? Saf değiştirip silahlarını kendilerini örgütleyen ülkelere çevirebilir mi? Ya da başına buyruk çetelere dönüşebilir mi? Verilen silahlar ‘ılımlı’olmayan grupların eline geçebilir mi?

Yanıtı zor ama olmaması için de bir neden yok.

Öncelikle Türkiye’de eğitileceklerin MİT tarafından seçilecek olma gerekçesi PKK ya da PYD sızmalarını önlemek. Peki. Ama diğerlerinde güvence nasıl sağlanacak?

Hem paralı hem ‘ılımlı’

Seçilecek kişiler Suriye’nin yerli unsurları. Hoş, Suriye savaşının pek yerli olma durumu kalmadı gibi. Herkes birileri, bir ülke adına ve finansman kaynağına göre örgütlenip savaşıyor. Karşısında güçlü bir yapı gördüğünde saf değiştirebiliyor. Üstelik eğit–donatın hepsi ücretli asker olacak.

“Eğitilip-donatılacak olanlar ‘ılımlılar’ arasından seçilecek”deniliyor. Ilımlı tanımlamasının kimi kapsadığı, kimin ılımlı olup olmadığı bilinmiyor. Suriye’de alanda ılımlı kaldı mı o da meçhul.

Takibi güç

Şu anda Suriye’de, sahadakiler cihatçı akımların neredeyse her tonunu temsil edenler. Aralarda kalın çizgiler olanlar var, hafif gri hatlar bulunanlar da; geçişkenlikler söz konusu. Çoğunun ismi bir iki ay içinde değişebiliyor, finansman sağlayan ülkenin talebine göre ismini koyan vb.

Velhasıl bu yapıları takip etmek bayağı güç. Yani ‘ılımlı’nın net bir tarifi yok. Ancak, seçilecekler insanların bu grupların içinden belirleneceği kesin. Çünkü başka silahlı muhalif grup yok. Güvenmek gerekiyor mu? Bunun başta ABD olmak üzere eğitip donatacaklar düşünecek elbette.

Aşiretler faktörü

Suriye’de yapılmak istenen, 2007’de Irak’ta uygulanan Sahva hareketinin benzeri. Ama Irak’ta El Kaide’ye karşı örgütlenen Sahva hareketinin temelini Sünni bölgesindeki aşiretler oluşturmuştu.

Aşiretlere ödenen para ve silahlar karşılığında plan tuttu ve bir süreliğine El Kaide geriletildi. Üstelik o dönemler Sünniler Irak siyasetine katılma konusunda ABD’den destek de bulmuştu, yani şimdiki gibi dışarlıklı hissetmiyordu.

Garantisi yok

Muhalifleri örgütleyenler aşiret bazında çalışmalar yapıyor mu henüz bilmiyoruz.  Ancak, Irak formülünün Suriye’de tutmasının garantisi yok.

Avantaj ve dezavantajlar

Suriye’deki avantaj ise bu silahlı, ücretli savaşçıların Irak’takine göre daha gelişkin silahlarla donatılacak ve arkalarını Türkiye ve Türkiye sınırına dayayacak olmaları. Bu lojistik destek konusunda sıkıntıları olmaması anlamına geliyor.

Dezavantajlar ise işin paralı olması, sayılarının az, karşılarında da IŞİD gibi bir örgüt ve Esad rejiminin olması.

Bu örnekler dünyada pek tutmuyor. Dışarıda eğitilenler içeriye girince tavır değiştirebiliyor ya da doku uyuşmuyor. Irak savaşı öncesi Çekoslovakya’da eğitilenler üç günde çözülmüştü. Suriye’dekilerin muhtemelen savaş tecrübesi daha fazla olacak.

En büyük risk Peşaver sendromu

Geçmiş tecrübelere bakılarak en büyük riskin Peşaver sendromu olduğu söylenebilir.  Nedir Peşaver sendromu? ABD etiketli, Suudi finansmanlı, Pakistan istihbaratı eğitimli Taliban’ın Peşaver’de örgütlenip ardından Pakistan’da hala devam eden problemlere neden olması.

Pakistan’da eğitilen Taliban toplumsal dokuya sirayet etmiş, o dokuyu belirlemiş ve Pakistan’ın kuzeyini Taliban yurduna çevirmiş, Pakistan Taliban’ı da o yapıdan doğmuştu.

Türkiye’de de altyapı hazır

Benzer riskler Türkiye için söz konusu olur mu? Suriyeli muhalifler sonradan Türkiye’de ne gibi sorunlar yaratır?

Şimdilik bilmiyoruz. Ancak, yeter miktarda Suriyeli mültecinin sınır kentlerinde olduğu vakıa; bir toplumsal altyapı hazır.

Bekleyip göreceğiz. Pakistan’da yaşananların bumerang etkisini gördük; gün gelip kendisini yetiştireni vurdu, Pakistan Taliban’ hala ülkenin başına bela. Bunu biz değil Pakistan’da Taliban’ı örgütleyen istihbarat subayları söylemişti.

Suriye sınırlarımızın içinde!

Amerikalılar planı desteklese de Vietnam’dan bu yana eğit donat tarzı orduların pek işe yaramadığını yakın zamanda dile getirenler var.

Vietnam, Afganistan, El Salvador hatta Irak’ın Sünni bölgesi uzaktaydı. Suriye ise yanı başımızda; hatta sınırlarımızın içinde.

Kobane: Kürtler ile Türklerin yeni bir gelecek kurması için dönüm noktası

4.10.2014   diken com

IŞİD sonunda Kobane’nin kapısına dayandı. ‘Hattın altında olacaklar’, ‘hattın üstündeki’ gidişatı da belirleyecek. Çünkü sınırın iki yanında yaşayanları sadece bir tren yolu ayırıyor; aynı toprağın insanlarını, akrabalarını.Bu tren yolunun üstü Türkiye, altı Suriye’dir. Fransızların bir yüzyıl önce çizdikleri sınır da her iki tarafındakiler için rayların uzandığı bir yoldur sadece. Kısa süre önce ‘hattın altına’ geçerken IŞİD Kobane kapılarına dayanmak üzereydi. Kent boşaltılmış, eli silah tutan genç erkek ve kadınlar dışında herkes Türkiye tarafına geçmek zorunda kalmıştı. Artık kenti ve bölgeyi savunan YPG’nin de kenti sınırlarına çekilip, yeni bir savunma hattı oluşturduğunu biliyoruz.

ABD’nin tavrı sorgulanıyor

Kobane sokaklarında dolaşırken şunu görmek mümkün: Eldeki olanaksızlıklara ve silah gücündeki dengesizliğe rağmen, Kobane ‘insan gücü ve direnci’yle savunuluyor. IŞİD’in her türlü ağır silahla saldırdığı ve çok rahat davrandığı biliniyor.

Kobane’dekiler ise bir yandan kent savaşına hazırlanırken, bir yandan da Amerika’nın IŞİD’i belli yerlerde neden vurmadığının yanıtını arıyor. Bu yanıtı arayanlardan biri de, PYD Eşbaşkanı Asya Abdullah. Abdullah Amerikan uçaklarının Irak’ta yaptığını Suriye’de yapmadığını söylüyordu.

Çevre köylerden destek

Sınırın Suriye tarafında ele geçirdiği eski Esad karakollarına hakim olan IŞİD’in rahatlığını, Türkiye sınırından çıplak gözle görmek mümkün. Çevre köylerden destek aldığı belli. Zaten mülteciler de anlatıyor: “Önce çeteler köyü bastı, sonra Arap komşularımız yağmaladı” diye. Yani Kobane civarındaki köyleri de rahatlıkla kullanabiliyorlar. Güneydeki Rakka hattından her türlü lojistiği sağlayabiliyor. Kobane’deyse mühimmat sınırlı.

Türkiye, Kobane’nin düşmesine izin vermemeli

Şimdi soru şu: Kobane düşer mi? Normal şartlarda düşmez. Kent savunmasını ya da kent savaşını daha iyi bilen YPG’liler direnir. Amerikan hava saldırısı IŞİD’e darbe vurur, Türkiye’nin artacağı adımlar kenti rahatlatır. Kobane’nin düşmesine izin vermemeli.

İki halkın tarihinde önemli bir hafıza

Moda olduğu üzere stratejik, jeostratejik ve de ne anlama geldiği belli olmayan ucu açık birtakım iri analizler ve hesaplamalar yerine, ileriye yönelik, Kürtlerle Türklerin tarihinde çok önemli bir hafıza oluşturabilecek bir ilişkinin harcı Kobani’de karılabilir. Kobani hafızalarda Kürtlerle yeni bir gelecek kurma açısından önemli bir dönüm noktası olabilir.

Kobane’nin düşmesinin siyasi, psikolojik ve tarihi etkileri olacaktır. Birincisi, kent düşerse katliam yaşanır; ikincisi, böyle bir durum insanların hafızasında Türkiye’nin pozisyonunu farklı bir yere oturtur; üçüncüsü, tarihin olumsuz sayfalarına biri daha eklenir. Çözüm süreci açısından önemini anlatmaya gerek bile yok zaten…

Türkiye kısa sürede adım atmalı

Kobane’nin düşmesi zaten birkaç noktada Türkiye’ye komşu olan IŞİD’in koca bir kenti ele geçirip, Türkiye’ye coğrafi olarak tepeden bakması ve geniş bir bölgede yönetime sahip olması demek.

Türkiye’nin geleceği için hattın altında IŞİD’le mi, yoksa Kürtlerle mi yaşamak hayırlı? Kobane düştükten sonra IŞİD’le savaşmanın bir anlamı kalacak mı? Türkiye’nin Kobane konusunda kısa sürede adım atması gelecek açısından en hayırlısı olacaktır.

Tampon bölge: Ne için ve kime karşı?

25.9.2014

diken com

Düşman IŞİD olunca bu kez ABD’nin hava harekatına ‘Hayır’ diyen yok.

Usulen itiraz edenler bile durumdan pek şikâyetçi değil. Örneğin, Rusya, İran, Suriye Ulusal Muhalefeti, Şam rejimi… Türkiye de önce olmaz diyordu, şimdi cephenin bir yerlerinde.

Herkes sonrasını düşünüyor

Yani son üç yıla bakacak olursak Suriye meselesinde yan yana gelmeyen farklı ülkeler ‘bir arada.’ Ama herkes harekâtın sonrasını düşünüyor.

Rusya ABD saldırısının uluslararası hukukun ihlali olduğunu söylerken aslında derdi bu işin Şam rejimine uzayıp uzamayacağı. Keza İran da aynı düşüncede. Yoksa IŞİD’in bombalanmasına ses çıkaracak halleri yok. Başından bu yana zaten belli radikal örgütlerin temizlemesi gerektiği görüşündeydiler.

Muhalifler asıl Şam’ın vurulmasını istiyor

Suriye Ulusal Muhalefeti üç yıldır dış müdahale çağrısı yapıyordu. Ama bu kez pek sesleri çıkmıyor; onlar Şam’ın bombalanmasını istiyor çünkü.

Üstelik sadece IŞİD değil, Nusra, Ahrar ul Şam gibi örgütler de hedefte. Nitekim henüz Suriye Ulusal Muhalefeti’nden Amerikan operasyonuna destek gelmiş değil. Beklentileri IŞİD’den sonra Şam’ın vurulması. Bu da pek kolay değil tabii ki.

Ancak herkes hava saldırısının IŞİD’e askeri açıdan darbe vuracağını, ama IŞİD’i ya da IŞİD zihniyetini yok etmeyeceğini biliyor.

Türkiye tam ne yapacağını bilemiyor

Türkiye’ye gelince. Sorun o kadar karmaşık ki Türkiye tam ne yapacağını bilemiyor. Harekata bir biçimde dahil olacak ama tampon bölge, uçuşa yasak bölge, güvenlikli bölge, güvenlikli cep vb. birçok fikir jimnastiği söz konusu.

Tampon ve uçuşa yasak bölge, Suriye’de iç savaşın başlangıcında ortaya konan ama kabul görmeyen bir plan. Türkiye hala bu planın peşinde. IŞİD’i terör örgütü ilan eden Türkiye, rehinelerin kurtulmasından sonra artık daha rahat, ama Ankara sanki gözünü işin sonrasına da dikiyor.

Sorular

Türkiye açısından birinci soru: IŞİD sonrası operasyon Şam’ı da içine alacak mı?

İkincisi, tampon bölge sınırını ne kadarını kapsayacak? 1.5 milyon mülteci geldikten sonra tampon bölge bir işe yarayacak mı? Üstelik fiili olarak 2,5 yıldır bir tampon bölge zaten söz konusu. Peki, tampon bölgeyi kim kuracak, kim güvenliğini sağlayacak? BM bu fikre katılacak mı? Tampon bölge Esad’a mı, IŞİD’e mi karşı olacak?

Üçüncüsü, ve hepsinden önemlisi Türkiye’nin tampon bölge vs. derken Suriyeli Kürtler, PYD ve silahlı kanadı YPG ile ilişkileri ne olacak?

Dördüncüsü, biz kendi aramızda tampon bölgeyi konuşuyoruz ama dünyada pek kimsenin gündemi bu değil gibi. Mantık açısından Türkiye’nin tek başına Suriye içlerine girip güvenlikli alan oluşturacağına ihtimal vermek de zor.

PKK ile görüşme YPG ile çatışma!

Üçüncü soruya odaklanmakta yarar var. PKK liderliği ile yasal çerçevede çözüm görüşmeleri yapan Ankara’nın örgütün Rojava’daki kolu YPG ile çatışması mantıklı gelmiyor. Normal koşullarda hem eşyanın tabiatına aykırı hem de çözüm sürecini sekteye uğratacak bir durum.

Mantıklı olan, her iki cephede de çözüm sürecini çabuklaştıracak girişimlerde bulunmak; Kobane’ye yönelik saldırı karşısında Kürtlerin yanında olmak.

Çünkü Türkiye geçmişte kendi Kürt meselesi olan bir ülke durumundaydı. PKK’yı silahsızlandırma, yasal adımlar, reformlarla çözüm daha kolaydı, hala da öyle.

Ama bugün artık mesele Türkiye’nin sorunu olmaktan çıkıyor, bölgesel hale geliyor. İşin Rojava, Irak Kürt Bölgesi kısmı da var. Türkiye, Suriye Kürtlerinin de kendi masasında bir yerlere oturabileceğini düşünmek zorunda.

Kürtler can, Türkiye Şam derdinde

Rojava’yı içine alacak bir tampon bölge fikrinin hiç hayırlı olmayacağı, üstelik Suriye’de işleri içinden çıkılmaz hale getireceği ortada.

Ne diyelim Suriye’de Kürtler IŞİD karşısında can, Türkiye ise Şam derdinde.